Dr. Kaelany HD., MA
Pepatah-Petitih
LAMPUNG
Angokko kantu lupa
Ingokko Asal,
Dang sampai
khettak lupa di bawak,
jagung lupa di basung
Penerbit:
Midada Rahma Press
Jakarta, 1 Januari 2008
Seri: Pariwisata (Keragaman Bahasa dan Budaya)
PEPATAH-PETITIH LAMPUNG
Hananne cawa nyanikko kham jakhma,
Hananne cakha nyanikko kham damai,
Ki sasuai cawa khik pakhangai,
Mak mongkekh ki bujanji
A
Adat bupekon saling jaga. Adat bukakhja buabekh
(Cakha hukhik di pekon, saling tenggang khasa, satulungan, dang nyak-nyak, niku-niku, nafsi-nafsi).
Adat khayoh tijonjong, adat lesung buhuwok
(Kebiasaan: Supaya ngandudukkon sasuatu di sungine)
Adat kakkak hakhong, adat wai medoh
(kebiasaan, khadu dikenal)
Adat lunik tikham, adat tuha lamon pengalaman
(Dilom menghadapi segala masalah, gunakon akal pikihkan si sehat, sabakh!)
Agas hambokh haga nutuki mayang
(jakhma miskin haga nikhu jakhma kaya)
Anak manuk lebon induk
(Cekhai bekhai kahena kalebonan pamimpin, bingung)
Angin badai humbak ngalakai
(Ngahadapi kahukhik-an sulit kakhena kacau)
Anggop mayang kikhane balang
(Jakhma biasa (bodoh) nganggop dikhine pintokh khik mulia)
Angin mak dacok tipegung, hasok mak dacok tibekom
(Kabaah si ganjil mak dacok tikhahasiako lagi)
Angon-angon nyigau awan
(Cita-cita khik pakhtok khancaka langgakh khik balak)
Api si kukhang di batang duku, bulung wat buahne khebu
(Mak ngidok si kukhang, wat sagala-galane, pangkat, khupa, kekayaan).
Apui mati kakhena wai
(Jakhma si gagah lagi makhah, kadang dacok yoiyop pakai cawa si lemah lembut).
B
Badas disangka emas, emas disangka badas
(tibalik, salah sangka)
Balak gawoh bungkusne
(Balak babah mak ngidok isine)
Balak paku jak akhi
(Lamon pangluahan jak ulih)
Balak haga nakhkom, kejang haga nindih
(Kakhena lagi bakhkuasa, haga ngalalakun sesuka hati, sawenang-wenang)
Balak batang balak pampangne
(Lamon ulih lamon pangluahan, lamon hasil lamon belanjane)
Balak khayoh, balak langkutne
(Lamon ulih lamon pangluahan, lamon hasil lamon belanjane)
Balukakh jadi khimba
(khadu talanjokh, kesalahan simak dacok ti helauko lagi)
Bela wai senga telaga, badan tibasuh mak kecah
(Susah ngakhubah pakhangaine jakhma jahat)
Bela wai bela asahan, candung mak tajom juga
(Pakakhjaan si mak bakhhasil, nyanik kasusahan gawoh)
Bela wai bela jakhwan, jagung tuha mak mesak juga
(Pakakhjaan si sia-sia, nyanikko kakhugian gawoh)
Belah dada, liak hati
(Cawa si jujur, cawa si benokh, tulus)
Biak jajama titungang, hampang jajama tiiking
(Bangik sakik jajama nanggungne)
Biak banguk: Sungkan cawa
Biak cawa: Kukhang ramah
Biak cukut biak culuk = Malas
Biak cuping: Kukhang pandengisan, tolok.
Biak hulu: Susah ngahapal (bakbol)
Biak mata: Tikadogok
Bibit helau mak milih tanoh
(Jakhma si watakne helau, mid dipa gawoh tetap helau)
Bubidak kain sahasta
(Sakhba tanggung)
Bugantung di bait khapuh
(Buhakhap jama si mak mampu, bugantung jama jakhma miskin)
Bugantung di ujung buwok
(Nasib mak nantu)
Bugantung mak butali, napa mak buapui
(Babbai si ditinggalko bakasne, mak nantu kahidupanne, dicekhai muat, dinafkahe mak moneh)
Buguyang batang, tanda wat angin
(Sasuatu si takhjadi tantu wat sebabne)
Buhakim jama bekhuk
(Hakhta bela pakhtok mak sampai, ngilu pangadilan ngalawan jakhma tamak, si demon sogok)
Buha mak nolak bangkai
(Jakhma jahat mak nolak pakahjaan mak helau).
Buha dakhak
(Jakhma pubabbai ki khadu ternoda ditingglko, jakhma punipu khik pubudik).
Buhandop di hambua ngison
(Pakhtolongan si sia-sia)
Buhimat samangkung bela
(Ingokko pakhsadiaan waktu mak ngidok)
Bukhak jukung, bukhak panyadaian
(Mak haga moloh lagi lawan kajongne ulih khadu patoh hati)
Bukilap kakhena ngakhilap
(Maksud hati kaliak-an dibabah, isi hati tigambakh di tingkah)
Busuk buambau, gogokh budebuk
(Pakakhjaan si mak helau, beni-beni pasti kapandaian juga)
Buwok jama hakhong, hati dillom masing-masing
(Tiap-atiap jakhma lain-lain pandapat, lain-lain kademonan)
C
Calak langgakh ticakak, nalom menang buhitung
(Jakhma si dipahkcaya kakhena nalom cawa)
Cawa Panyimbang cawa adat, cawa panghulu cawa mufakat, cawa alim cawa hakikat
(Nyatako hormat lawan unyinne tian si nyawako kabenokhan dillom mufakat)
Coccok jajama langgakh, menjong jajama khebbah
(Setaraf, sejajakh)
Cutik kakhja lamon ngahodeng
(Jakhma malas, lamon santai jak kahkja)
Cakak pudak ticungak, tukhun liak nganjonjom
(Sasuaiko sungi khik keadaan, dipa sungi tahabu disan kham nutuk adat kebiasaan)
Cakapne salangit, kidang dapokh mak buhasok
(Lagakne jakhma kaya, kidang si haga tikanik di lamban mak ngidok)
Cambai mulang mid tangkai
(Moloh mid asal)
Cawa dawah liak-liak, cawa dabingi dengis-dengis
(Ngambabahko sasuatu hati-hati)
Cekhai mak butalak, kawin mak bupanghulu
(Hubungan nikah si mak sah)
Cukuhkibau jadi humakha
(Ki panduduk nuakh`e kayu di pumatang, bahaya banjekh, waibalak nganik pekon pindah humakha)
Cuti-cutik, beni-beni jadi pumatang
(Ki sabakh khik tekun, akhirne buhasil juga)
D
Daging-taboh mid khompok, bulu-tulang mid di kham
(Khompok si senang, kham si nanggung kasusahan, kasulitan)
Dang nepuk mata pedang
(Dang ngalawan jakhma si bakhkuasa)
Dang nawai anak lamawong nganik daging
(Anakne jakhma bupangkat, anakne jakhma kaya, dang diajakh ngalalakun, kiya biasa khakyat juga si sangsakha)
Dawah bukekhang, bingi buembun
(Mak ngidok sungi buteduh, miskin sekali)
Ditapi, diayak, dipilih sai-sai
(Nyepok kajong atawa mantu tisalidiki benokh-benokh, kanyin dang nyossol akhirne)
Dibabai disangka makhing, bang kikhane kabetongan
(Nulung jakhma si mampu)
Dibekom mak mahili
(Hemat becong, siut, pijit)
Diikhingko nyipak, ditakhek nongkes
(Jakhma bodoh, si selalu nyusahko gawoh, mak haga nukhutku musyawarah, demon ngacau)
Dikeni tulang haga daging
(Ngalunjak)
Dikeni sakhekang haga sahasta, dikeni sahasta haga sakepas
(Tamak, ngalunjak, goggoh Balanda ngilo tanoh))
Dilitau-litau angon
(Diayun-ayun pakhtok si terlalu langgakh)
Dipegung kuat diikok mati
(Megung kaputusan mak khubah lagi)
Di Pumatang jadi khimba, di sabah jadi pakhi, di batu jadi galong, di kakhang jadi lukuk
(Jankhma si tekun bakhjuang dipa gawoh ya tuwoh, takhgantung sungine)
E
Emping tabokh khani labung
(Usahane tabokh tayakh kakhena kekacauan atawa hura-hara)
F
Fahamne goggoh wai datas bulung
(Pendikihian mak tetop)
G
Gading tihamplas moneh
(Khadu sikop buhias moneh)
Gali lubang nutup lubang
(Buhutangan haga ngambayakh hutang)
Ganta gatol jemoh tikukkui
(Bantuan khatong takhlambat, mak tepat waktu)
Gelong jadi ulai naga
(Jakhma hina jadi mulia)
Gitoh malilih mid batang, bulung gogokh malayang
(Puakhi nanggalan pasti lebih disayang jak khompok bakhih)
Goggoh ambau malaikat liwat
(Hekhum ambaune, muli liwat)
Goggoh apui dillom huwok
(kejahatan si bakhlangsung khahasia)
Goggoh bunyine samang kabetongan
(Hatang cawa oleh lagi senang)
Goggoh Balanda ngilu tanoh
(Tamak, khadu dikeni, malah ngilu si lebih lamon)
Goggoh batu tigogokh di lubuk
(Lebon mak kanantuan, lenyap mak ngidok bakhita)
Goggoh belling dillom daging
(Selalu nyusahkon, mak pakhnah menyenangkon)
Goggoh dihikhis pakai kanisi
(Hati si takhlalu sakik)
Goggoh embun di ujung jukuk
(Cinta kasih si cepat lebon)
Goggoh gelong kapanasan
(Malantingan, mak tenong, susah)
Goggoh iwa dillom lubuk
(Senang becong)
Goggoh iwa kena tuba
(Mudah ditangkap, lamon si makhing kakhna bala)
Goggoh jukuk tuwoh di batu
(Kakhukhik-an payah khik miskin)
Goggoh kaci lawan kucing
(Mak ngidok kacocokan, mak ngidok kadamaian, selalu cekcok)
Goggoh kaci nungga heni
(Senang sekali)
Goggoh kambing tialau mid di wai
(Nngakhjako kakhjaan takhpaksa)
Goggoh ema n`e alu
(Jakhma si demon ngadu-adu, cawa bucabang lain di hati lain di banguk).
Goggoh khuda gakhubak
(Bupotokh, untung khugi silih buganti)
Goggoh kibau badokh
(Babahne balak, kidang ki kakhja mak benokh)
Goggoh kitik mulang debi
(Lapah isut-isut, papat sekali, mak ngidok semangat)
Goggoh kulak musim panglabung
(lamon muncul)
Goggoh lepang lawan dokhyan
(Jakhma lemoh ngalawan jakhma kuat)
Goggoh lepot jama hebos
(Lekok sekali, cocok becong, khadu jodoh, mak dacok cekhai lagi)
Goggoh limus
(Kipak gonjokh kidang hekhum, kipak mak sikop kidang betik)
Goggoh manuk lebon kalabai
(Khituk khik susah, kakhna lebon sungi bugantung)
Goggoh mata kena cabi
(Mak dacok tahabu, gusak-gasai kahkhna susah)
Goggoh minyak campokh wai
(Mak damai, mak ngidok kacocokan)
Goggoh mejong khedik apui
(Galisah, mak tenong, mejong khedik jakhma pumakhah)
Goggoh ngambulup limus mesak
(Mak dacok tisimpon, bakhita (helau atau gonjokh) akhirne kadengisan juga)
Goggoh nguyahi lawok
(Pangeni si mak sapikha untuk jakhma si kaya)
Goggoh pahakhu lebon kamudi
(Tikatung-katung mak nantu hujung, mak ngidok sungi bugindom di pekon ne khompok)
Gogokh mak tikawik
(Pakhtok si khatong mak tikilu)
Gonjokh pudak, kaca tipecoh
(Salah nagggalan, nyalahko khompok)
Goggoh kambing di atas jukung
(Khabai becong)
Goggoh puwok kamawasan
(Bingung, liom, kahabisan akal)
Goggoh tahlui bukhung
(Bentuk tumitne muli sikop)
Goggoh tapakn`e limat liwat
(Khuntak-khanuh, tabokh-tayakh)
Goggoh wai dillom kulam
(tenong, mak ngidok gahasa)
Goggoh wai di bulung talos
(Selalu bukhubah-ubah, mak tetop pekekhan, mak mantap pandikhian)
H
Habang bukhung kakhena kepi
(Tiap-tiap jakhma wat kakuatanne, wat kalebihanne)
Haga sakhibu cakha, mak makhtok sakhibu cawa
(Ki haga pasti wat jalan, kidang ki mak makhtok mak dacok tipaksa)
Haga ngukkui mak ngidok tanggai
(Haga ngakhjako pakakhjaan kidang mak ngidok alatne)
Hakhong-hakhong balundu, handak-handak- hukhas kalapa
(Kadang-kadang si kaliak-an gonjokh buguna, si kaliak-an helau malah tittokko)
Hakhong-hakhong kibau, handak-handak khebun
(Si mulia kipak mak sikop tetap mulia, kipak sikop ki hina tetap hina)
Hakhong-hakhong gula suluh
(Hakhong kidang sikop, hitam manis, pakhyayi)
Hampang biak jadi hambua
(khadu kalamonan bakhang, tittok-tittok diaganko, mak bukhega,)
Hanau dillom khimba, ngucuk nanggalan-nanggalan
(Mak samufakat, megung pandapat masing-masing)
Handawik ngaku hubi
(Jakhma biasa, miskin hina, ngaku jakhma kaya khik mulia)
Hapul campokh konyekh
(Pakakhjaan si cepat jadi, khua si sakhasi becong)
Haus dikeni wai, lapakh dikeni mi
(Katukhutan pakhtok)
Hinjang sai gelekhan makai
(Khua mukajong miskin sekali)
Hinjang saka tittok, hinjang ampai tisepok
(Kajong saka dicekhai ulih khadu bosan, nyepok kajong si ampai)
Hiting diusap, labung titaku
(Mak segan ngalakuko api gawoh asal maksud takhcapai)
Hukhik khua humakkha
(Hukhik khua pancahakhian)
Hukhik dikandung adat, mati dikandung tanoh
(Waktu hukhik tutuki adat (atokhan) sakhanta ingok unyenne pasti mati).
Hutang jukung mangkung salesai, ngahutang dayung moneh
(Hutang saka mangkung kabayakhan khadu ngakuk hutangan luwot)
Hutang khesi mangkung selesai, khadu moneh ngahutang sassai
(Sai mangkung tibayakh, khadu ngakuk hutang lain)
I
Ibakhat mecil kalapa, pati tiakuk, hukhasne tittokko
(Nakhima nasehat, si helau tiakuk, si gonjokh tinggalko)
Ibakhat manuk nganak kitik
(Jakhma tuha (kuno) ngidok anak si hukhik jaman ganta (modern), sulit ngahadapi sepak takhjangne)
Ikhung disium, bihom dikekhoh
(Sayang si disanik-sanik, purak-purak sayang)
Ingok samangkung kena, hemat samangkung bela
(Buusaha sungguh-sungguh kanyin mak nyossol di akhirne)
Ingok pampang si haga ngahalang, ingok khui si haga nyucuk
(Ngakhjako suatu pakakhjaan hati-hati takhhadap segala khintangan)
Inton tetop bucahya kipak tikopokh di litak
(Ki dasakhne jakhma mulia, kipak tifitnah khik dihinia tetop ya mulia, cawa sihelau kipak diucapko jakhma hina tetop bukhega)
Inton dicawako batu
(Mak pandai ngakhegai si helau)
Iwa dacok, jala mak cakhek
(Kakhja hati-hati, bufaidah mak bukakhugian)
Iwa dacok wai mak khobok
(Nyalesaikan pakakha bijaksana, kahkjaan hasil, suasana tenong, mak gimpa)
Iwa dillom balanga
(Kauntungan si khadu pasti, khadu di culuk)
Iwa di lawok, kandis di klhimba tungga dillom balanga
(Kipak asalne jawoh ki khadu jodoh katemu juga)
Iwa lagi di lawok, babukha khadu digikhik
(Pakhsiapan, ngahakhap si mangkung nantu-nantu)
J
Jadik manuk kalabai, dan jadi manuk jago
(Di nagekhi ne khompok dang gagagahan)
Jak gagomok mid balukakh
(Ninggalko si mak helau, ngakhjako si lebih gonjokh)
Jak jaoh angkat talunjuk, jak khedik angkat mata
(Ki bakhbuat mak helau, jak jawoh khompok ngopok, jak khedik khompok nyelekh).
Jak kulik tukhun di jukung
(Mondokh di lom kedudukan, tukhun jabatan)
Jakhma ampai kaya dang dihutanggi, jakhma ampai kawin dang dianjaui
(Liak-liak keadaan, dang sampai ngakhjako si mak buguna atau sia-sia)
Jakhma mati ninggalko gelakh, lamawong mati ninggalko belang
(Jakhma si ninggalko amal baik khik jasa, haga diingokko si hukhik, meski ya khadu saka mati sebalikne pakhbuatan simak helau haga selalu diingokko jakhma si hukhik).
Jalatong di hulu wai
(Masalah si selalu nyusahkon)
Jaman kakkak handak
(Waktu si saka sekali, mustahil)
Jangguk mulang mid dagu
(khadu sasuai, khadu bukena sungine)
Jawoh lapah lamon tangliak, beni hukhik lamon tangkhasa
(Lamon ilmu, lamon panglaman)
Jukung bocokh nunggu khelok
(Hampikh mak dacok titulung lagi)
K
Kaca tihampas di batu
(Tabokh-tayakh, sedih sekali)
Kacici ngambelot jagung
(Jakhma hina khik gonjokh haga nawak jakhma balak khik pintokh, ngakhatongko kasusahan khik kalioman gawoh)
Kaci tikhantai emas, moloh moneh mid bangkai
(Ki khadu paketi, tabi’at jahat, selalu haga moloh mid tabiat saka)
Kakhangputih khadu hakhong
(Kasohoran Putih dillom kaindahan cadang oleh pakhbuatan jakhma si mak paduli lingkungan)
Kalah jadi hambua, menang jadi salong
(Jakhma khigu kalah menang unyinne khugi)
Kalah ngambeli menang makai
(Khegane mahal kidang helau)
Kamincak dillom indom
(Ngakhasa paling di pekon nanggalan, jakhma si picik ilmune, cutik pangalamanne)
Kamincak khani panglabung
(Gincau-lalau kasenangan)
Kamincak musim kamakhau
(Ngahamma kidang susah)
Kamincak nganak ulai
(Mustahil)
Kamincak, ya ingok ya lumpat
(Ngakhjako sasuatu saingokne, tanpa pakhitungan, ngalepaskon papalis)
Katekh biak kabelah
(Ticuit: kaputusan si mak adil)
Kayu balak di tengah lapangan, sungi bugindom kapanasan, sungi buteduh kalabungan
(Pemimpin si adil-bijaksana tumpuan khakyat, sungi ngadu khik buhakhap)
Kayu dicawako batu, langit haga dicigau pakai culuk
(jakhma si mak sampokhna pekekhanne)
Kayu balak mak ngambuah
(Lamon ilmu mak dimanfaatko, mak buguna)
Khabai kukkuk, jadi kekhai
(Buhias bakhlebihan kanyin tambah sikop, malah makin gonjokh)
Khadu biasa nganik emping
(Khadu lamon pengalaman)
Khadu lebon mak usah dihiwang
(Mak usah ngahiwangi beni-beni si khadu lebon)
Khadu jadik wai
(Habis duit habis modal)
Khadu mi langkut moneh
(Jakhma si mak pakhnah puas, makhtok si lain lagi, tamak)
Khadu tipappas tiguling moneh
(Kasusahan si khatong bakhuntun)
Khagaji khua mata
(Ngena kauntungan jak khua pihak)
Khatong goggoh lalokh, malih goggoh siput
(Cepat khatong, malihne beni)
Khatong kaliak-an pudak, mulang kaliak-an tundun
(Selalu sopan santun, khatong-mulang kapandaian, izin atau ngucapko salam)
Khatong mak tisungsung, mulang mak tiantak
(Tamu biasa, mak penting)
Khedik mak nyampai, jawoh mak buantakha
(Jawoh-jawoh khedik, pakhtok si mak katukhutan kipak hampir takhcapai)
Khedik dacok tipegung, jawoh dacok titunjuk
(Cawa atau pengakuan si dacok tibuktiko kabenokhanne)
Khellok di penggekh pulau
(Ngena musibah kutika maksud hampekh takhcapai)
Khellok jajama basoh, bukekhang jajama kekhing
(Jajama untung, jajama khugi, jajama suka-duka, jajama bangik-sakik )
Khellok jajama, basoh nanggalan
(Jajama ngalakuko kasalahan, kidang hananne sai sidihukum)
Khellom khadu tiselom, kakkah khadu tilangkah
(Khadu pandai isi hatine, khadu maklum maksudne)
Khelom lawok dacok tiduga, isi hati sapa nyangka
(Pekekhan khik isi hatine jakhma mak dacok tiduga)
Khinok-khinok lepu
(Dang di sangka jakhma si ngahamma mak ngidok kakuatan, awas kiya balos kadang dahsyat sekali)
Kheppa moneh alu mejong
(Mustahil, mak kukhuk akal)
Kheppa gindang khia takhi
(Patuh ngalawan segala pakhintah)
Khettak lupa di bawak, jagung lupa di basung
(Jangma si ngalupako asal, khadu bangik lupa ngalawan si pakhnah bujasa)
Khua badan sai nyawa
(Karib becong. khua mukajong, mak dacok pisah)
Khuwi di khimba sapa si najom?
(Mak ngidok si kuasa, selain kekuasaanne Tuhan)
Ki dacok nyikhang bokhoh
(Api gawoh tilakone, walaupun kalianne mustahil).
Ki liman haga tiliak gadingne, ki kibau haga tiliak tungkahne, ki lamwong haga tiliak belangne
(Ngaliak sesuatu (masalah) diusut benokh jak pangkalne bakhlandasko bukti nyata, dang hananne nyangka-nyangka, atawa hananne ngandengis wawakhah)
Ki emak kaya anak jadi putkhi, ki anak kaya emak jadi jongos
(Beda kasih sayang emak lawan kasih sayangne anak)
Ki goggoh langgakh kayu di khimba, khepa moneh angin butiup
(Ki goggoh dakhajat khek pangkatne manusa, mak ngidok kahjaan si selesai, si buhasil)
Kipak bait asal dang putus
(Ikok-an kamuakhian dang sampai cadang, kipak kadang-kadang wat gangguan)
Kipak bugantung digundang, asal dacok nyambekhang
(Api gawoh bantuan titakhima, kakhena butuh becong pakhtolongan)
Kipak tisepuh emas, wakhna tambaga kaliaan juga
(Ki khadu watak mak helau, ditutup-tutupi kaliaan juga)
Kipak mahal tibeli, kipak susah tisepok
(Hal si dianggop penting, bukhegga)
Kipak nalom ngambungkus, si busuk kaambauan moneh
(Pakhbuatan gonjokh kipak tisegokko akhirne pasti kapandaian)
Ki tikajajau, nyepok khanglaya bakhih
(Ki bakhbuat salah, butubat, nyepok jalan si benokh, si helau)
Kitik langui di wai, mati kahausan
(Jakhma malas mandakhita kasusahan, kipak lamon duitne)
Kuat ngikok, kuat nyikhok
(Pakhjanjian si kuat)
Kukhuk mak genop, luah mak ganjil
(Mak kukhuk hitungan, jakhma si mak buguna dillom pergaulan masyakhakat)
Kukhuk waru` 1ng, kantung disekhuk
(Kaga busenang-senang, makhtok si bangik-bangik kidang siut)
Kulak lupa di batang, lukuk lupa di kakhang
(Lupa ngalawan asal, lupa jama jasa)
Kung dikayun khadu lapah, kung diungai khadu khatong
(Jakhma si pengakhtian, paham maksud isyarat, mak pakhlu dikayun khadu ngakhetti)
Kung mejong ojokh-ojokh
(Mangkung takhcapai khadu santai)
L
Labung babekhai lamon si basoh
(Pakhistiwa lunik akibatne lamon)
Labung gogokh di heni
(Jasa kebaikan si mak bubalos)
Lagi bulollok kalabungan
(Masane lagi dekhos khajeki)
Lagi haus, nungga pancokhan
(Nunggu si tipakhtok, kabenokhan khatong)
Lain bayoh lain bunanah
(Jakhma bakhih si salah, bakhih moneh si nanggung akibatne)
Lain gatol lain tikukkui
(Lain si ditanya,. lain si dijawab, mak tepat)
Lain huma lain balangne, lain lubuk lain iwane
(Tiap negekhi, tiap kampung, lain-lain adat kabiasanne)
Lain manusa ki mak lupa
(Jakhma kadang-kadang lupa, ulih manusa sangun sungine lalai lupa)
Lain talam lain cukutne
(lain jakhma lain hatine, tiap-tiap jakhma lain salekhane)
Lamawong nakhkom anakne
(Hal si mustahil, ki takhjadi juga, lain lamawong lagi)
Langgakh hakhapan jak pamatang
(Pakhtok balak, langgakh khancaka)
Lapah menggekh-menggekh, sapal tikecat dang diilikko
(Ki makhantau di pekonne khompok sopan santun, hati-hati)
Lapah angoko cukut, cawa ingokko banguk
(Selalu hati-hati ngakhjako sesuatu, butindak atawa cawa)
Lapah jawoh lamon tangliak
(Jakhma si lamon makhantau lamon pangalaman)
Lawan dang dihadang, cekcok dang disepok
(Nyanik kahkhibutan tak usah disepok, mudah. Nyepok kedamaian si susah).
Lebon ambau andahne hekhum
(Kasalahan-kasalahan dacok lebon andahne kehelauan)
Lebon adat kakhna mufakat
(Adat dacok tikhubah liwat pakhsatujuan mufakat)
Lebon di mata, dang di hati
(Kipak jawoh dang lupa, ingokko)
Lebon mak nantu khimbane, mati mak nantu kobokhne
(Mak kanantuan sungine)
Lebon mak tisepok, khondom mak tiselom
(Mak kukhuk hitungan, mak tiangonko)
Lebon tantu khimbane, mati tantu kobokhne
(Hal si tantu ujungne)
Lepang bangkitutan
(Mak kukhuk hitungan, tittokko atau titambahko)
Liman kukhuk pekon
(Mentang-mentang kuat khik bakhkuasa, haga bakhbuat sakahendakne, sawenang-wenang)
Liman diliak goggoh kuman
(Ki khadu makhah, kalap, jakhma balak pun dianggap lunik)
Liman mati kakhena gadingne
(Ngena kecelakaan akibat tingkah laku nanggalan)
Liman mati tulang satimbun
(Jakhma kaya mati ninggalko lamon hakhta, mak diusung mid dikobokhne)
Liman sai khua hulu
(Sai pakakhjaan dipimpin jakhma khua)
Liman lawan liman, napuh mati tikacepit
(Jakhma balak buselisih, khakyat jelata si nanggung susah)
Lindung gogokh di litak
(Senang sekali, nungga api si dipakhtok)
Lubuk tenong, tandane khelom
(Jakhma bu ilmu mak lamon babah, sikapne tenong)
Lunik-lunik cabi khebun
(Lunik kidang pintokh, Lunik kidang bakhani)
Lunik dikandung mak, balak dikandung adat, mati dikandung tanoh
(Jakhma hukhik selalu takhikat atukhan dillom masyakhakat)
Lunik tisanjung-sanjung, balak tiusung-usung
(Kabiasaan (dimanja-manja) masa lunik sulit dikhubah sampai tuha)
M
Mak budaging lagi
(Mak ngidok kakuatan lagi, jak kaya jadik miskin)
Mak buhati mak bujantung
(Mak ngidok pangkhasaan, mak ngidok liom)
Mak dacok tipikat, titinjuk
(Mak dacok cakha lemah lembut, pakai kekuatan)
Mak tiajak ngahayak ajang
(Jakhma si dikucilko ulih kakhna sombong atawa mak helau kelakuanne)
Mak huwi, bait pun jadi
(Ki mak ngidok, si kukhang helau pun tipakai)
Mak kabayakhan upahne dukun
(Sanak nakal mak kahingga, mak sasuai ngalawan biaya ngalahekhkone).
Mak kalawan buha nyelom
(Jakhma si kuasa mak dacok ti lawan)
Mak katapi huwok basoh
(Perkakha/cekcok si khadu gombol, sulit tiselesaiko)
Makhcit wai, ulih mak khelom
(Ilmune cutik, balak babahne)
Mak handop mak ngingi
(Mak pusing, mak peduli)
Makhtok mesak, malah tutung
(Ki takhlalu ngalanggakhko dikhi, akhirne malah tigogokh)
Mak hina kipak ngabungkuk
(Dang ngakhasa hina ngakhjako si sederhana, untuk maksud si helau)
Mak mamung, papetek pun jadi
(Kitakhpaksa, si kukhang helau pun tipakai)
Mak nantu dunggak di dohne
(Mak nantu ujung pangkalne)
Mak ngidok bawan batu ditunggang
(Nyepok kasibukan, nyepok kasulitan)
Mak ngidok bias si haga tijonjong
(Mak ngidok kalebihan si haga tontonko)
Mak ngidok busuk simak buambau
(Tiap pakhbuatan jahat pasti kapandaian)
Mak ngidok gading simak lantang
(Mak ngidok sasuatu si sampokhna)
Mak ngidok kitik si butakhing
(Cakhita si mak kukhuk akal, mustahil)
Mangkung kaipon khaga ngekhoh
(Haga ngakhjako sasuatu kidang mak mampu, haga bukuasa kidang mak ngidok kakuatan)
Mati hanau tinggal khimba
(Jakhma biasa/hina, ki ninggal gelakhne mak disebut-sebut, mak ngidok gahasa)
Maluku biasa dihunju, cawa biasa mak ciga
(Mohon maaf atas cawa si mak bukena)
Manuk khigu sasangkakh
(Khigu senga muakhi, taganne, mak pakhlu tukhut campokh)
Mecohko damakh (gitoh) datas pala
(Makai simponan saka, ngagadaiko pusaka kahkhna panghasilan mak cukup)
Munggak ngalawan hakhus, meddoh ngalawan tangkadak
(Selalu susah, selalu sial)
Mejong nyingkok, coccok nganjala
(Jakkma si sibuk, lamon kakhjaan, mak haga nganggur)
Mejong goggoh kucing, lumpat goggoh lamawong
(Jakhma si ngahamma, kidang kikhadu kakhja tangkas khik nalom)
Mejong sambil jajuntai
(Khadu bakhkacukupan, mak ngidok kakukhangan lagi, santai)
Mena buah jak kumbang
(Mangkung buhasil khadu disebokhko)
Menang jadi salong, kalah jadi hambuwa
(Khigu mak ngiduk pakhlune, si kalah atau si menang, unyinne khugi).
Mi khadu jadi kukkuk
(Khadu talanjukh, mak dacok tipahelauko lagi)
Mi mak bayu, cubik mak pecoh
(Ngakhjako sasuatu papapat, hati-hati)
Munggak kena bubu, medoh kena jala
(Mak dacok ngelak jak bahaya)
N
Nakokh anak manuk
(Ngakhjako kakhjaan si sulit)
Ngahakhap gontokh di langit, wai di balanga ditongkopko
(Makhtok si mangkung nantu-nantu, si wat di culuk tittokko)
Ngahayak ajang nanggalan-nanggalan
(Ngahadapi tugas masing-masing, omot, kadang mak acuh jama khompok bakhih)
Ngahitung bulu kucing
(Pakhjaan si sulit sekali, pakahkjaan sia-sia)
Ngambulup hasok
(Pakakhajaan sulit, si mak mungkin, mustahil)
Nganggantungko babukhak di khangok
(Pakakhjaan hina si ngaliomko dikhi nanggalan)
Nganjujjuk salai tabuan
(Nyanik kakhjaan si mak manfaat, bahaya)
Nahan khegane dikhi, khabai ganti bakhani
(Ulih takhlalu di hina-hina, timbul kabakhanian ngambila dikhi)
Nanom khampai di atas batu
(Pakakhjaan sia-sia, nganasehati jakhma mak demon titekhiko)
Nanom pakhi tuwoh lioh
(Ngahakhap untung ngena khugi, jasa helau dibalos gonjokh)
Nanjak pumatang jak tukhun tebing, nanjak tebing jak tukhun pematang
(Dillom hukhik bangik-sakik silih buganti)
Nawai buha langui
(Ngeni katekhangan ngalawan jakhma si lebih bakhpanglamaan)
Negakko benang basoh
(Pakakhjaan sia-sia, mustahil)
Nepuk agas jadi lalik
(lepas jak kasusahan sai nakhima kasusahan lain)
Nepuk wai pakai culuk, makhcit di pudak nanggalan
(ngababahko kahinaanni khompok, kidang sabenokhne ya nyela dikhi nanggalan)
Ngabungkus budakh pakai bulung
(Nyegokko khahasia gonjokh mak hati-hati)
Ngaji jak alif bata, ngahitung jak sai khua
(Ngakhjako pakakhjaan dimualai jak awal)
Ngahamma hubi buisi, ngahamma besi bukakhat
(Ngahamma builmu bupekekh, ngahamma bodoh sia-sia)
Ngahitung jak sai khua, ngaji jak alif ba ta
(Ngakhjako pakakhjaan supaya takhtib, dimulai anjak awalne, dang lumpat atau ngaluntat)
Ngakakekhung sabahne khompok
(Nguntungko tian gawoh)
Ngalepasko buha kajepit
(Khadu ditulung malah ngekhoh, tabiatne jakhma mak pandai balas budi)
Ngaliak bukhung hambokh anak manuk di culuk dikacaiko.
(Ngabedak si mangkung nantu, si khadu jelas di culuk ditokko)
Ngahalu gading liman, tungkah kibau tittokko
(Ngena si ampai si lebih helau, si saka mak tipakai lagi)
Ngakhambang mak tihanyuk, ngakhondom mak basoh
(Mangkung wat kaputusan, mangkung kanantuan)
Ngangganti apai
(Kawin ngalawan adik atawa kakakne kajong si ninggal)
Ngawil dillom balanga
(Nyeppok kauntungan di lingkungan keluarga)
Ngandengis gontokh di langit, wai di ember titongkopku
(Nghakhap kauntungan samangkung wat usaha; Ngahakhap kauntungan balak, kauntungan lunik si khadu pasti titinggalko)
Nganggikhik-gikhih goggoh nyambol
(Ngakhjako pakakhjaan pakai kihka-kikha, cuba-cuba, mak pakai pekekhan)
Nganjual petakh kipit
(Cawa kosong)
Nipah disangka labu
(Salah paham, kakhena malas butanya)
Ngidok pakhi makhtok huwok
(Jakhma si demon si gonjokh jak sihelau, jakhma si nolak pengeni sihelau nyepok si bukhak)
Ngilu khah anjak gekhih
(Ngilu tulung jama si mak mungkin haga nulung)
Nyabekko kawai di dada
(Ngambukak aib nanggalan, ngambukak khahasia keluarga)
Nyakakko Sikhing Gincing
(Mampakhtahanko si mak mungkin)
Nyanik si helau sedong-sedong, ki sigonjokh dang sakali
(Nyanik si helau dang bakhlebihan, kidang si gonjokh dang sama sekali)
Nyanik kahkhibutan tak usah disepok
(Nyepok kedamaian si susah)
Nyepok sekhok dillom jukuk
(Pakahjaan si sulit)
Nyulik wai basoh, nyulik apui tutung
(Dilom buusaha, pasti wat susah-payahne, musti wat pangokhbanan)
Nyussui luyut di atas wai
(Pakakhjaan si sia-sia)
O
Ompong ipon ngekhoh gipang
(Ngakhjako kakhjaan di luah kamampuan)
P
Pacul kudul tiasah tajom
(Jakhma mak pandai kitiajakh khik tilatih jadi nalom)
Pakhtok hati nyambekhang pulau, wat jukung mak ngidok dayung
(Haga ngakhjaku sasuatu, kidang mak ngidok alat, mak cukup biaya)
Pakhi, ya nungut tanda buisi
(Makin builmu, makin bupangkat, makin ngakhendahko dikhi)
Pakhtok pantang tihadang, nafsu pantang bukukhang
(Mak haga tibah jak khompok)
Pakhtok balak tenaga kukhang
(Lamon khancaka kidang mak butanaga)
Pantang mati samangkung ajal
(Bakhani menghadapi khasiko, hukhik mati ukhusan si Kuasa)
Payah ngaji jakhma alim, payah duit jakhma kaya
(Jakhma alim hati-hati mutusko pakakha, ditimbang matang-matang, jakhma kaya hati-hati nagaluahko duit, mak luah duit kimak untung)
Pedom di kasokh
(Ngajongko jakhma kaya)
Pellok ikhung cadang pudak
(Nyanik bancana dillom keluakhga, ngaliomko dikhi nanggalan)
Pukhugui mati tigogokh, pungison mati tihanyuk
(Jakhma si pukhabai, pubimbang, mak dacok mencapai cita-cita)
Putih mak handak lagi
(Kejayaan pekon Putih di bidang agama dan adat istidat khadu lewat)
Q
Qur’an Hadis jadi pegungan, dang adat sampai nyimpang
(Adat istiadat atokhan pakhgaulan di pekon mak dacok nyimpang jak ajakhan agama si bakhpijak Al-Qu’an khik Hadits)
R
Ramah bahasa, ramah senyum, hatine sapa si mak demon
(Tungga jakhma si ramah, hati bahagia khasane senang)
S
Sai apai sai bantal, sahinok sahanipi
(Khedok sakali, mak dacok pisah, khua mukajong atawa khuwa mukhek)
Sai bait belah pitu
(Miskin sekali, kalalah, wat kidang cutik becong)
Saikok goggoh cambai, sakhumpun goggoh sekhai
(Bakhsatu-padu, mak cekhai-bekhai dillom menghadapi sasuatu)
Sai kulik khua kamudi
(Sai pakakhjaan khua pimpinan, sai lamban khua khagah, Sai pekon khua jukhagan)
Sai munggak sai meddoh
(Khuwa mukajong si mak sakhasi)
Sai sangkakh khua bukhung
(khua muli ngademonko makhanai sai)
Sajahat-jahatne lamawong, mak haga nakhkom anakne
(Sajahat-jahatne hulun tuha mak haga nyangsakhako anakne)
Sakhekang jadi sahasta
(Masalah lunik dibalak-balakko)
Sakhkah nunas, lebon buganti
(Tekhus menekhus wat gantine)
Samahal-mahalne gading ki pecoh mak bukhega
(Sa tinggi-tingi dakhajatne, ki nyanik kasalahan dakhajatne tukhun).
Sambil mantun mi mesak
(Sakali kahkja maksud pikha-pikha)
Sambil sagata jukung layakh
(Sakaligus ngakhjako pikha-pikha pakakhjaan)
Sapa gawoh si jadi khaja, culuk tetop di pudak
(Sapa gawoh si jadi pemimpin, tetop patuh manghokhmati)
Sapa singanjala, ya singena iwa
(Sapa si buusaha ya si haga metik hasilne)
Sapa sinanom ya si ngunduh
(Sapa si buusaha ya si haga metik hasilne)
Sapa nanom ngunduh
(Sapa si buusaha ya ngena hasil)
Sapi hakhong lamon tingkah
(Cakhiwit)
Sayang anak disebat, sayang pekon titinggalko
(waktu lunik anak dididik untuk masa depanne, untuk mengangkat pekon sepoklah pengalaman)
Segok kaliak-an tundun
(Ngakhasiako sasuatu si khadu dikapandai khompok)
Selamane wai medoh
(Kebiasaan, si di luah kabiasaan mak kukhuk akal)
Sellom ki khellom, butimbuk ki kakkah
(Di sasuaiko jama khajeki, lamon ya kiwah, cutik tihemat, sadakhhana khik busokokh)
Si dikawik mak gogokh, pangawik nyampot di pampang
(Modal bela, kauntungan mak ngena)
Si disangka mak jadi, si ngahamma bang ya
(khadu butunangan malah mak jadi, bang kawin lawan khompok lain)
Si mena mengena, sidukhi katinggalan
(Pemimpin si mena nalom khik adil, digantiko pemimpin si gonjokh khik curang)
Si tigali khadu khellom, si tigantung khadu langgakh
(Khadu dirundingko benokh-benokh khik khadu disatujui, mak ngidok masalah lagi)
Kanyin pandai khasani uyah
(Makhanai pakhlu ngakhantau nyepok pangalaman, kanyin bulajakh susahne hukhik)
T
Tagan pudak bulitak, asal tungkah mengena
(Api gawoh tilakoni asal maksud takhcapai)
Tagan mak helau kawai, kidang betik pakhangai
(Kipak jakhma biasa kidang akhlakne mulia)
Tambah wai, tambah gakhpung
Tambah usaha tambah ulihne)
Tali mak putuk, pambuyu mak patoh
(Ngakhjako pakakhjaan si hati-hati - kakakhjaan salesai alat mak cadang, mutusko pakakha seadil-adilne sahingga kadua belak pihak ngakhasa senang)
Tanohne sobokh buahne khebu
(Usaha ne helau hasilne helau moneh)
Tengokh mak buheni lagi
(Lamon yuiyuh waine khobok, kakhna lingkungan khadu cadang ulih ulah manusa)
Tiangkat jama biak, tikepas jama kejung
(Sadakhajat, timbangan si benokh, hukuman si adil)
Tihanyuk tihadang, khondom tisellom
(Nulung jakhma si kasusahan)
Tigogokh di kasokh
(Ngena kasenangan hukhik)
Tikabang-kabang, goggoh kapuk dihabangko angin
(Hukhik malakhat, mak ngidok puakhi sinulung)
Tikadogok tisodokhko bantal
(Ngena sasuatu si saka dipakhtok)
Tinggal ipon khik ma
(Habis unyinni hakhta)
Tipegung kukuh, tibekom teguh
(Megung kaputusan mak khubah lagi)
Tipis bebekhne
(Pandai ngakhayu, pandai cawa, mis di banguk kidang mak takhbukti)
Tokko wai si khobok, akuk wai si khilau
(Mulai kahukhian ampai, ninggalko masa liwat si mak helau)
Tungkah buhias gading
(Khadu pas, sapasang si sapadan)
U
Uyah gogokh mid di wai
(Nasehat, langsung ngakhesop, dacok ditakhima)
Uyah di lawok, kandis di khimba, tungga dillom balanga
(Kipak jawoh ki khadu jodo, tungga juga)
V
Volvo wat, napi gakhubak
(Kiwat si helau kakhna api makai si gonjokh, cawane jakhma si mulai kaya jadi angkuh)
W
Waibangik mak bangik lagi
(Khadu lamon panduduk, waine si kecah sakeji
ganta mak dacok tiinum lagi)
Waibalak mak bulubuk
(Akibat pumatang gundul, selalu banjekh lubuk-lubuk mulai kakkah)
Waikhilau mak khilau lagi
(Waikhilau kakhna khobok mak dacok tipakai mandi lagi)
Wai gawoh dacok nebusko batu
(Ki sungguh-sunguh khik tekun akhirne buhasil juga)
Wai khilau, iwane khinok
(Pekon si aman, pandudukne ramah, betik-betik)
Wai tenong uleh ya khelom
(Biasane si lamon ilmune mak balak babah)
Wai khasani pahik, mi khasane kelot
(Kaliwat sedih, unyinne mak bangik)
Wai lawan wai, yuiyuh tikapakh menggekh
(Nyampokhi ukhusan keluargane hulun, tian khadu betik, tinggal kham si dinyuwohi).
Wat batang, wat kulak
(Dipa gawoh sungi tahabu, disan wat kahejekine
Wat hasok, wat apui
(Wat kejajdian wat sebabbne)
Wat khani wat mi
(Selama lagi hukhik pasti wat khajeki)
Wat labung wat panas
(Silih buganti kauntungan kakhugian, kasenangan kasusahan)
Wat tangguli, wat sekhom
(Dipa sungi si makmur, disan khamik si khatong);
Wat tangkadak, wat langok
(Hukhik bupotokh gogoh khuda, kadang di atas kadang di bah, kadang untung kadang khugi)
Wat wai, wat iwa,
(Dipa gawoh sungi tahabu, disan wat khajekine)
Z
Zaman cangkih lagi bukhega
(Zaman makmur, masane khadu liwat)
Zaman ha
(Zaman si khadu saka sekali)
Zaman khadu akhir
(Lamon palanggaran agama, lamon jakhma bubuat dusa, timbul haru-hara, pacaklik, khik kasusahan)
Zaman Kiyai lagi hukhik
(Zaman kejayaan agama, masa Kiyai Haji Zahruddin Dahlan, ketaatan ibadah, khik kemakmuran)
Zaman bupotokh, musim buganti
(Nasib silih buganti, kaya miskin, susah senang)
Bakhsambung ..
Buku-Buku Terbitan Midada Rahma Press
Jalan Rahayu No. 52 Kalisari Pasarebo Jakarta 13790
Telp. 870 2381, HP. 081384149016
1. Mr. H.Burhanuddin Takko, Konsep Kepemilikan dan Kuasa di Wajo Sulawesi Selatan (Dalam Hukum Adat Kepemilikan dan Kekuasaan), Editor: Dr. Kaelany HD., MA, Maret 2005 (ISBN 979-25-0990-9)
2. Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag., Istihsan sebagai Dalil dalam Sejarah Perkembangan Hukum Islam, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Nopember 2005 (ISBN 979-25-0991-7).
3. Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag., Mengapa Asy-syafi’ie Menolak Istihsan, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Nopember, 2005. (ISBN 979-25-0993-3).
4. Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag., Qias As-Syafi’ie dan Teori Interpretasi Aturan Pidana Indonesia, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Nop 2005. (ISBN 979-25-0992-5).
5. Hepi Reza Zen, S.H., M.H., Pembuktian Tindak Pidana Korupsi, Editor: Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag., Desember 2005 (ISBN 979-25-0995-X).
6. Hepi Reza Zen, S.H., M.H., Analisis Mengenai Dampak Lingkungan Hidup (Amdal), Editor: Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag., Desember 2005 (ISBN 979-0994-1).
7. Dr. Kaelany HD., MA., Islam Agama Universal, Editor: Drs.Syaharial, M.Ag.Maret 2006. (ISBN 979-25-0996-8).
8. Drs. H. Bas Yuni TH. Kahuripan, Pendidikan Agama Islam, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Juni 2006. (ISBN 979-1077-01-0).
9. Drs. H. Bas Yuni TH. Kahuripan, Baitul Mal dan Kontribusinya dalam Pembangunan Masyarakat, Editor: Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag.Juni 2006 (ISBN 979-1077-02-9).
10. Drs. H. Bas Yuni TH. Kahuripan, Pengembangan Pendidikan Islam di MI., Editor: Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag., Juni 2006 (ISBN 979-1077-03-7).
11. Drs. H. Bas Yuni TH. Kahuripan, Problematika Siswa Drop Out dan Solusinya, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Juni 2006 (ISBN 979-1077-04-5).
12. Drs. H. Bas Yuni TH. Kahuripan, Metodologi Pembelajaran KBK, Editor: Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag., Juni 2006 (ISBN 979-1077-X).
13. Dr. Bunyana Sholihion, M.Ag., Sepuluh Dalil Kontroversial dalam Islam, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Juni 2006 (ISBN 979-1077-05-3).
14. Mr. H.A. Burhanuddin Takko, Kapita Selekta Hukum dan Pengetahuan Masyarakat, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Juni 2006 (ISBN979-25-0998-4).
15. Prof. Drs. H. Darwis Abdullah, Kapita Selekta Organisasi, Pendidikan dan Dakwah, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Juli 2006 (ISBN 979-1077-06-1).
16. Dr. Kaelany HD., MA dkk., Studi, Mengabdi, dan Berprestasi – Kesan dan Pesan Para Sahabat untuk Setengah Abad Prof. Dr. Jimly Asshiddiqie, S.H. Maret 2007 (ISBN 979-25-0997-6).
17. Drs. Bulizar Buyung, MM, Kepemimpinan Menuju Masyarakat Damai Sejahtera, Juli 2006 (ISBN 979-1077-08-8).
18. Mr. C. Dr. H. A.Burhanuddin Takko, Kapita Selekta Hukum dan Etos Filsafati Bugis Indonesia Bersatu, Editor: Prof. Drs. H Darwis Abdullah dan Dr. Kaelany HD., MA., (ISBN 979-1077-09-6).
19. Prof. Drs. H. Darwis Abdullah, Pilar-Pilar Peradaban Islam – Agama, Iptek, Ekonomi dan Etos Kerja, Editor Dr. Kaelany HD., MA, Nopember 2006 (ISBN 979-1077-10-X).
20. Prof. Drs. H. Darwis Abdullah, Jejak-Jejak Kehidupan Usia 80 tahun – Kesan dan Kenangan Pengalaman dan Pengabdian terhadap Agama, Bangsa dan Negara (Dari Guru Kecil sampai Guru Besar dan Anggota Veteran RI), Editor: Dr. Kaelany HD., MA. (Seri: Biografi).
21. Dr. Kaelany HD., MA, Jaya Karena Membaca – Melesat Maju Karena Buku, Januari 2007 (ISBN 979-25-0999-1)
22. Dr. Kaelany HD., MA., Alam Terkembang sebagai Guru, Mei 2007 (ISBN 979-1077-00-2).
23. Dr. Kaelany HD., MA., Buku Guruku, Mei 2007 (ISBN 979-25-0999-2)
Pesan langsung: Midada Rahma Press,
Jalan Rahayu (RT 11/03) No. 52
Kalisari Pasarebo Jakarta 13790,
Telp. (021)8702381, HP 0813 8414 9016. Rek.BNI 0006657812
Anda ingin menerbitkan buku secara cepat?
Percayakan kepada kami
MIDADA CENTER
Lembaga Penulisan dan Penerbitan
Midada Rahma Press
Jalan Rahayu (RT 11/03) No. 52
Kalisari Pasarebo Jakarta 13790,
Telp. (021)8702381, HP 0813 8414 9016. Rek.BNI 0006657812
Buku-buku tulisan Dr. Kaelany HD., MA
Dosen MPK Agama Islam Universitas Indonesia
& Direktur Midada Center.
1. Kependudukan di Idons & Berbagai Aspeknya, Mutiara, 1981~ Rp 30.000,-
2. Dunia Kecil, Mutiara, 1984 ~ Rp 12.000,-
3. Iwat Batin, Mutiara, 1984 ~Rp 9000,-
4. Orang-Orang Terkenal dari Abad ke
Abad, Indrajaya, 1984 ~ Rp 12.000,-
5. Turut Ayah ke Pulau Timah, Mutiara, 1985 ~ Rp 11.000,-
6. Air Kawan Kita, Karya Indah, 1986 ~ Rp 11.000,-
7. Peluang di Bidang Pariwisata, Mutiara, 1987 ~ Rp 15.000,-
8. Petunjuk Praktis Belajar Membaca Al- Qur’an, Mutiara 1986 ~ Rp 10.000,-
9. Berkunjung ke Lampung, Genuska, 1997 ~ Rp 13.000,-
10. Islam dan Aspek-Aspek Kemasyarakatan, Bumi Aksara, 1993 ~ Rp 31.000,-
11. Islam Kependudukan dan Lingk. Hidup, Renika Cipta, 1996 ~ Rp 17.000,-
12. Islam, Iman dan Amal Shalih, Renika Cipta, 1997 ~ Ep 31.000,-
13. Islam Kasih dan Damai bagi Alam, Restu Agung, 2003 ~ Rp 16.000,-
14. Pandangan Islam tentang Pariwisata, Misaka Ghaliza, 2003 ~ Rp 20.000,-
15. 15. Gontor dan Kemandirian, Pedoman Ilmu, 2003 ~ Rp 23.000,-
16. Islam Agama Universal, Midada Rahma Press, 2006 ~ Rp 31.000,-
17. Tobat Nashuha, Midada Rahma Press, 2006 ~ Rp 10.000,-
18. Buku Guruku, Midada Rahma Press, 2006 ~ Rp 11.000,-
19. Aku Suka Buku dan Gemar Membaca, MRP, 2006 ~ Rp 8.000,-
20. Alam Terkembang sebagai Guru, Midada Rahma Press, 2006 ~ Rp 15.000,-
21. Kisah-Kisah Perjalanan, Midada Rahma Press, 2006 Rp 25.000,-
22. Selamatkan Bangsa dari Narkoba, Midada Rahma, 2005 ~
Rp 20.000,-
23. Shalat Kebutuhan Hidup, Restu Agung, 2006 ~ Rp 18.000,-
24. Hajji Perjalan Spiritual Menuju Ilahi, MRP, 2006 ~
Rp 15.000,-
25. Menggapai Taqwa dengan Puasa, MRP, 2006 ~ Rp 15.000,-
26. Ujung kehidupan, MRP, 2006 ~ Rp 25.000,-
27. Mereka yang Kukenal, Mereka yang Kukenang, MRP, 2006 ~ Rp 40.000,-
28. Jaya karena Membaca, MRP, 2007 ~ Rp 20.000,-
29. Studi, Mengabdi dan Berprestasi (Biografi Jimly Asshiddiqi Ketua Mahkamah Konstitusi), Mikdada Rahma Press, 2007 ~ Rp 40.000,-
30. Menapak Zaman Berpijak pada Iman, Midada Rahma Press, 2007~ Rp 95.000,-
Lembaga Penelitian dan Pengabdian pada Masyarakat (LP2M)
Lembaga Pendidikan, Pelatihan dan Seminar (LP2S)
Lembaga Penulisan dan Penerbitan Midada Rahma Press (LP2MRP)
Lembaga Gerakan Gemar Membaca dan Perpustakaan (LG2MP)
Lembaga Pengelolaan dan Penyaluran Beasiswa (LP2B)
Toko Buku, Distributor Midada (TBDM)
Percetakan Midada (PM)
Jaya karena Membaca
Melesat Maju karena Buku
Membaca Mengubah Dunia
dari Era Primitif
ke Era Modern
Dunia terhenti
tanpa pena
Jangan duduk sendirian
tanpa buku
Midada Center
mengajak masyarakat untuk meningkatkan
Gerakan gemar membaca
Giat menulis
dan
Mencintai buku
Pena kadang lebih tajam
dari pedang
Buku jendela dunia
Buku Guruku
Tentang Penulis
Dr. Kaelany HD., MA, lahir di Putihdoh, Lampung, 21 Juni 1953. Ia adalah Direktur Midada Center dan Presiden Direktur Media Opportunity. Sejak tahun 1986 diangkat menjadi staf pengajar (kini Lektor Kepala) mata kuliah Agama Islam di FIB, FKM, FMIPA, FT, FISIP, FIK, FK, Fasilkom UI Depok. Dia juga mengajar Fikih Mu’amalah pada Pascasarjana Kajian Timur Tengah dan Islam UI Salemba. Sebelumnya pernah bekerja sebagai Guru Bahasa Inggris SMP-SMA di Semarang (1976-83); Lembaga Bahasa IAIN Smg, Bagian Telex dan Radio Operator PT BHPI Belitung; Subbag Allergi-Immunologi RSCM, dan Wartawan Bisnis Indonesia.
Gelar Doktor diperoleh di UIN Jakarta (2001) dengan disertasi: “Pariwisata dalam Perspektif Islam”. Alumnus Gontor (1975) ini menyelesaikan sarjana (1982) di Fakultas Syari’ah IAIN Semarang dengan skripsi: “Prinsip-prinsip Islam dalam Masalah Kependudukan”. Waktu bersamaan ia mengikuti kuliah sore di Akademi Publisistik Pembangunan Dipanagara (APPD) selesai tahun 1981 dengan skripsi “Kedudukan Make up Foto pada Harian Suara Merdeka Semarang”.
Pemenang ke-3 Lomba Menulis Tingkat Nasional Depag (2001) ini giat menulis baik di surat kabar maupun berbentuk buku. Buku karangannya yang telah terbit ada sekitar 20 buku untuk tingkat SD sampai SMA. Sedang tulisan untuk mahasiswa dan umum antara lain: “Kependudukan di Indonesia dan Berbagai Aspeknya (Mutiara, Jakarta,1981); “Peluang di Bidang Priwisata” (Mutiara, Jakarta, 1986); “Islam dan Aspek-Aspek Kemasyarakatan, (Bumi Aksara, Jkt, 1992, cet. ke-2, 2000); “Islam, Kependudukan dan Lingkungan Hidup” (Renika Cipta, Jakarta, 1996); “Islam Iman dan Amal Shalih” (Renika Cipta, Jakarta, 1997); “Pandangan Islam tentang Priwisata” (Misaka Galiza, Jakarta, 2002);“Gontor dan Kemandirian” (Bina Utama, Jakarta, 2002); “Islam Kasih dan Damai bagi Alam” (Restu Agung, 2004); “Islam Agama Universal” (Midada Rahma Press, Jakarta, 2006); “Kisah-Kisah Perjalanan” (Midada Rahma Press, Jakarta, 2006); “Alam Terkembang sebagai Guru” (MRP, Jakarta, 2006); “Studi Mengabdi dan Berprestasi”, (Biografi Prof. Dr. Jimly Ash-shiddiqie, MRP, 2006). “Jaya Karena Membaca” (MRP, 2007). Beberapa lagi sedang sedang diproses penerbitannya.
Ngiohi khayoh naggalan
(Nyanik lalakun di sungi pakakhjaan, mak jujur sahingga lebon sumbekh khajeki)
.
Dr. Kaelany HD., MA
Pepatah-Petitih
LAMPUNG
Angokko kantu lupa
Ingokko Asal,
Dang sampai
khettak lupa di bawak,
jagung lupa di basung
Penerbit:
Midada Rahma Press
Jakarta, 1 Januari 2008
Seri: Pariwisata (Keragaman Bahasa dan Budaya)
PEPATAH-PETITIH LAMPUNG
Hananne cawa nyanikko kham jakhma,
Hananne cakha nyanikko kham damai,
Ki sasuai cawa khik pakhangai,
Mak mongkekh ki bujanji
A
Adat bupekon saling jaga. Adat bukakhja buabekh
(Cakha hukhik di pekon, saling tenggang khasa, satulungan, dang nyak-nyak, niku-niku, nafsi-nafsi).
Adat khayoh tijonjong, adat lesung buhuwok
(Kebiasaan: Supaya ngandudukkon sasuatu di sungine)
Adat kakkak hakhong, adat wai medoh
(kebiasaan, khadu dikenal)
Adat lunik tikham, adat tuha lamon pengalaman
(Dilom menghadapi segala masalah, gunakon akal pikihkan si sehat, sabakh!)
Agas hambokh haga nutuki mayang
(jakhma miskin haga nikhu jakhma kaya)
Anak manuk lebon induk
(Cekhai bekhai kahena kalebonan pamimpin, bingung)
Angin badai humbak ngalakai
(Ngahadapi kahukhik-an sulit kakhena kacau)
Anggop mayang kikhane balang
(Jakhma biasa (bodoh) nganggop dikhine pintokh khik mulia)
Angin mak dacok tipegung, hasok mak dacok tibekom
(Kabaah si ganjil mak dacok tikhahasiako lagi)
Angon-angon nyigau awan
(Cita-cita khik pakhtok khancaka langgakh khik balak)
Api si kukhang di batang duku, bulung wat buahne khebu
(Mak ngidok si kukhang, wat sagala-galane, pangkat, khupa, kekayaan).
Apui mati kakhena wai
(Jakhma si gagah lagi makhah, kadang dacok yoiyop pakai cawa si lemah lembut).
B
Badas disangka emas, emas disangka badas
(tibalik, salah sangka)
Balak gawoh bungkusne
(Balak babah mak ngidok isine)
Balak paku jak akhi
(Lamon pangluahan jak ulih)
Balak haga nakhkom, kejang haga nindih
(Kakhena lagi bakhkuasa, haga ngalalakun sesuka hati, sawenang-wenang)
Balak batang balak pampangne
(Lamon ulih lamon pangluahan, lamon hasil lamon belanjane)
Balak khayoh, balak langkutne
(Lamon ulih lamon pangluahan, lamon hasil lamon belanjane)
Balukakh jadi khimba
(khadu talanjokh, kesalahan simak dacok ti helauko lagi)
Bela wai senga telaga, badan tibasuh mak kecah
(Susah ngakhubah pakhangaine jakhma jahat)
Bela wai bela asahan, candung mak tajom juga
(Pakakhjaan si mak bakhhasil, nyanik kasusahan gawoh)
Bela wai bela jakhwan, jagung tuha mak mesak juga
(Pakakhjaan si sia-sia, nyanikko kakhugian gawoh)
Belah dada, liak hati
(Cawa si jujur, cawa si benokh, tulus)
Biak jajama titungang, hampang jajama tiiking
(Bangik sakik jajama nanggungne)
Biak banguk: Sungkan cawa
Biak cawa: Kukhang ramah
Biak cukut biak culuk = Malas
Biak cuping: Kukhang pandengisan, tolok.
Biak hulu: Susah ngahapal (bakbol)
Biak mata: Tikadogok
Bibit helau mak milih tanoh
(Jakhma si watakne helau, mid dipa gawoh tetap helau)
Bubidak kain sahasta
(Sakhba tanggung)
Bugantung di bait khapuh
(Buhakhap jama si mak mampu, bugantung jama jakhma miskin)
Bugantung di ujung buwok
(Nasib mak nantu)
Bugantung mak butali, napa mak buapui
(Babbai si ditinggalko bakasne, mak nantu kahidupanne, dicekhai muat, dinafkahe mak moneh)
Buguyang batang, tanda wat angin
(Sasuatu si takhjadi tantu wat sebabne)
Buhakim jama bekhuk
(Hakhta bela pakhtok mak sampai, ngilu pangadilan ngalawan jakhma tamak, si demon sogok)
Buha mak nolak bangkai
(Jakhma jahat mak nolak pakahjaan mak helau).
Buha dakhak
(Jakhma pubabbai ki khadu ternoda ditingglko, jakhma punipu khik pubudik).
Buhandop di hambua ngison
(Pakhtolongan si sia-sia)
Buhimat samangkung bela
(Ingokko pakhsadiaan waktu mak ngidok)
Bukhak jukung, bukhak panyadaian
(Mak haga moloh lagi lawan kajongne ulih khadu patoh hati)
Bukilap kakhena ngakhilap
(Maksud hati kaliak-an dibabah, isi hati tigambakh di tingkah)
Busuk buambau, gogokh budebuk
(Pakakhjaan si mak helau, beni-beni pasti kapandaian juga)
Buwok jama hakhong, hati dillom masing-masing
(Tiap-atiap jakhma lain-lain pandapat, lain-lain kademonan)
C
Calak langgakh ticakak, nalom menang buhitung
(Jakhma si dipahkcaya kakhena nalom cawa)
Cawa Panyimbang cawa adat, cawa panghulu cawa mufakat, cawa alim cawa hakikat
(Nyatako hormat lawan unyinne tian si nyawako kabenokhan dillom mufakat)
Coccok jajama langgakh, menjong jajama khebbah
(Setaraf, sejajakh)
Cutik kakhja lamon ngahodeng
(Jakhma malas, lamon santai jak kahkja)
Cakak pudak ticungak, tukhun liak nganjonjom
(Sasuaiko sungi khik keadaan, dipa sungi tahabu disan kham nutuk adat kebiasaan)
Cakapne salangit, kidang dapokh mak buhasok
(Lagakne jakhma kaya, kidang si haga tikanik di lamban mak ngidok)
Cambai mulang mid tangkai
(Moloh mid asal)
Cawa dawah liak-liak, cawa dabingi dengis-dengis
(Ngambabahko sasuatu hati-hati)
Cekhai mak butalak, kawin mak bupanghulu
(Hubungan nikah si mak sah)
Cukuhkibau jadi humakha
(Ki panduduk nuakh`e kayu di pumatang, bahaya banjekh, waibalak nganik pekon pindah humakha)
Cuti-cutik, beni-beni jadi pumatang
(Ki sabakh khik tekun, akhirne buhasil juga)
D
Daging-taboh mid khompok, bulu-tulang mid di kham
(Khompok si senang, kham si nanggung kasusahan, kasulitan)
Dang nepuk mata pedang
(Dang ngalawan jakhma si bakhkuasa)
Dang nawai anak lamawong nganik daging
(Anakne jakhma bupangkat, anakne jakhma kaya, dang diajakh ngalalakun, kiya biasa khakyat juga si sangsakha)
Dawah bukekhang, bingi buembun
(Mak ngidok sungi buteduh, miskin sekali)
Ditapi, diayak, dipilih sai-sai
(Nyepok kajong atawa mantu tisalidiki benokh-benokh, kanyin dang nyossol akhirne)
Dibabai disangka makhing, bang kikhane kabetongan
(Nulung jakhma si mampu)
Dibekom mak mahili
(Hemat becong, siut, pijit)
Diikhingko nyipak, ditakhek nongkes
(Jakhma bodoh, si selalu nyusahko gawoh, mak haga nukhutku musyawarah, demon ngacau)
Dikeni tulang haga daging
(Ngalunjak)
Dikeni sakhekang haga sahasta, dikeni sahasta haga sakepas
(Tamak, ngalunjak, goggoh Balanda ngilo tanoh))
Dilitau-litau angon
(Diayun-ayun pakhtok si terlalu langgakh)
Dipegung kuat diikok mati
(Megung kaputusan mak khubah lagi)
Di Pumatang jadi khimba, di sabah jadi pakhi, di batu jadi galong, di kakhang jadi lukuk
(Jankhma si tekun bakhjuang dipa gawoh ya tuwoh, takhgantung sungine)
E
Emping tabokh khani labung
(Usahane tabokh tayakh kakhena kekacauan atawa hura-hara)
F
Fahamne goggoh wai datas bulung
(Pendikihian mak tetop)
G
Gading tihamplas moneh
(Khadu sikop buhias moneh)
Gali lubang nutup lubang
(Buhutangan haga ngambayakh hutang)
Ganta gatol jemoh tikukkui
(Bantuan khatong takhlambat, mak tepat waktu)
Gelong jadi ulai naga
(Jakhma hina jadi mulia)
Gitoh malilih mid batang, bulung gogokh malayang
(Puakhi nanggalan pasti lebih disayang jak khompok bakhih)
Goggoh ambau malaikat liwat
(Hekhum ambaune, muli liwat)
Goggoh apui dillom huwok
(kejahatan si bakhlangsung khahasia)
Goggoh bunyine samang kabetongan
(Hatang cawa oleh lagi senang)
Goggoh Balanda ngilu tanoh
(Tamak, khadu dikeni, malah ngilu si lebih lamon)
Goggoh batu tigogokh di lubuk
(Lebon mak kanantuan, lenyap mak ngidok bakhita)
Goggoh belling dillom daging
(Selalu nyusahkon, mak pakhnah menyenangkon)
Goggoh dihikhis pakai kanisi
(Hati si takhlalu sakik)
Goggoh embun di ujung jukuk
(Cinta kasih si cepat lebon)
Goggoh gelong kapanasan
(Malantingan, mak tenong, susah)
Goggoh iwa dillom lubuk
(Senang becong)
Goggoh iwa kena tuba
(Mudah ditangkap, lamon si makhing kakhna bala)
Goggoh jukuk tuwoh di batu
(Kakhukhik-an payah khik miskin)
Goggoh kaci lawan kucing
(Mak ngidok kacocokan, mak ngidok kadamaian, selalu cekcok)
Goggoh kaci nungga heni
(Senang sekali)
Goggoh kambing tialau mid di wai
(Nngakhjako kakhjaan takhpaksa)
Goggoh ema n`e alu
(Jakhma si demon ngadu-adu, cawa bucabang lain di hati lain di banguk).
Goggoh khuda gakhubak
(Bupotokh, untung khugi silih buganti)
Goggoh kibau badokh
(Babahne balak, kidang ki kakhja mak benokh)
Goggoh kitik mulang debi
(Lapah isut-isut, papat sekali, mak ngidok semangat)
Goggoh kulak musim panglabung
(lamon muncul)
Goggoh lepang lawan dokhyan
(Jakhma lemoh ngalawan jakhma kuat)
Goggoh lepot jama hebos
(Lekok sekali, cocok becong, khadu jodoh, mak dacok cekhai lagi)
Goggoh limus
(Kipak gonjokh kidang hekhum, kipak mak sikop kidang betik)
Goggoh manuk lebon kalabai
(Khituk khik susah, kakhna lebon sungi bugantung)
Goggoh mata kena cabi
(Mak dacok tahabu, gusak-gasai kahkhna susah)
Goggoh minyak campokh wai
(Mak damai, mak ngidok kacocokan)
Goggoh mejong khedik apui
(Galisah, mak tenong, mejong khedik jakhma pumakhah)
Goggoh ngambulup limus mesak
(Mak dacok tisimpon, bakhita (helau atau gonjokh) akhirne kadengisan juga)
Goggoh nguyahi lawok
(Pangeni si mak sapikha untuk jakhma si kaya)
Goggoh pahakhu lebon kamudi
(Tikatung-katung mak nantu hujung, mak ngidok sungi bugindom di pekon ne khompok)
Gogokh mak tikawik
(Pakhtok si khatong mak tikilu)
Gonjokh pudak, kaca tipecoh
(Salah nagggalan, nyalahko khompok)
Goggoh kambing di atas jukung
(Khabai becong)
Goggoh puwok kamawasan
(Bingung, liom, kahabisan akal)
Goggoh tahlui bukhung
(Bentuk tumitne muli sikop)
Goggoh tapakn`e limat liwat
(Khuntak-khanuh, tabokh-tayakh)
Goggoh wai dillom kulam
(tenong, mak ngidok gahasa)
Goggoh wai di bulung talos
(Selalu bukhubah-ubah, mak tetop pekekhan, mak mantap pandikhian)
H
Habang bukhung kakhena kepi
(Tiap-tiap jakhma wat kakuatanne, wat kalebihanne)
Haga sakhibu cakha, mak makhtok sakhibu cawa
(Ki haga pasti wat jalan, kidang ki mak makhtok mak dacok tipaksa)
Haga ngukkui mak ngidok tanggai
(Haga ngakhjako pakakhjaan kidang mak ngidok alatne)
Hakhong-hakhong balundu, handak-handak- hukhas kalapa
(Kadang-kadang si kaliak-an gonjokh buguna, si kaliak-an helau malah tittokko)
Hakhong-hakhong kibau, handak-handak khebun
(Si mulia kipak mak sikop tetap mulia, kipak sikop ki hina tetap hina)
Hakhong-hakhong gula suluh
(Hakhong kidang sikop, hitam manis, pakhyayi)
Hampang biak jadi hambua
(khadu kalamonan bakhang, tittok-tittok diaganko, mak bukhega,)
Hanau dillom khimba, ngucuk nanggalan-nanggalan
(Mak samufakat, megung pandapat masing-masing)
Handawik ngaku hubi
(Jakhma biasa, miskin hina, ngaku jakhma kaya khik mulia)
Hapul campokh konyekh
(Pakakhjaan si cepat jadi, khua si sakhasi becong)
Haus dikeni wai, lapakh dikeni mi
(Katukhutan pakhtok)
Hinjang sai gelekhan makai
(Khua mukajong miskin sekali)
Hinjang saka tittok, hinjang ampai tisepok
(Kajong saka dicekhai ulih khadu bosan, nyepok kajong si ampai)
Hiting diusap, labung titaku
(Mak segan ngalakuko api gawoh asal maksud takhcapai)
Hukhik khua humakkha
(Hukhik khua pancahakhian)
Hukhik dikandung adat, mati dikandung tanoh
(Waktu hukhik tutuki adat (atokhan) sakhanta ingok unyenne pasti mati).
Hutang jukung mangkung salesai, ngahutang dayung moneh
(Hutang saka mangkung kabayakhan khadu ngakuk hutangan luwot)
Hutang khesi mangkung selesai, khadu moneh ngahutang sassai
(Sai mangkung tibayakh, khadu ngakuk hutang lain)
I
Ibakhat mecil kalapa, pati tiakuk, hukhasne tittokko
(Nakhima nasehat, si helau tiakuk, si gonjokh tinggalko)
Ibakhat manuk nganak kitik
(Jakhma tuha (kuno) ngidok anak si hukhik jaman ganta (modern), sulit ngahadapi sepak takhjangne)
Ikhung disium, bihom dikekhoh
(Sayang si disanik-sanik, purak-purak sayang)
Ingok samangkung kena, hemat samangkung bela
(Buusaha sungguh-sungguh kanyin mak nyossol di akhirne)
Ingok pampang si haga ngahalang, ingok khui si haga nyucuk
(Ngakhjako suatu pakakhjaan hati-hati takhhadap segala khintangan)
Inton tetop bucahya kipak tikopokh di litak
(Ki dasakhne jakhma mulia, kipak tifitnah khik dihinia tetop ya mulia, cawa sihelau kipak diucapko jakhma hina tetop bukhega)
Inton dicawako batu
(Mak pandai ngakhegai si helau)
Iwa dacok, jala mak cakhek
(Kakhja hati-hati, bufaidah mak bukakhugian)
Iwa dacok wai mak khobok
(Nyalesaikan pakakha bijaksana, kahkjaan hasil, suasana tenong, mak gimpa)
Iwa dillom balanga
(Kauntungan si khadu pasti, khadu di culuk)
Iwa di lawok, kandis di klhimba tungga dillom balanga
(Kipak asalne jawoh ki khadu jodoh katemu juga)
Iwa lagi di lawok, babukha khadu digikhik
(Pakhsiapan, ngahakhap si mangkung nantu-nantu)
J
Jadik manuk kalabai, dan jadi manuk jago
(Di nagekhi ne khompok dang gagagahan)
Jak gagomok mid balukakh
(Ninggalko si mak helau, ngakhjako si lebih gonjokh)
Jak jaoh angkat talunjuk, jak khedik angkat mata
(Ki bakhbuat mak helau, jak jawoh khompok ngopok, jak khedik khompok nyelekh).
Jak kulik tukhun di jukung
(Mondokh di lom kedudukan, tukhun jabatan)
Jakhma ampai kaya dang dihutanggi, jakhma ampai kawin dang dianjaui
(Liak-liak keadaan, dang sampai ngakhjako si mak buguna atau sia-sia)
Jakhma mati ninggalko gelakh, lamawong mati ninggalko belang
(Jakhma si ninggalko amal baik khik jasa, haga diingokko si hukhik, meski ya khadu saka mati sebalikne pakhbuatan simak helau haga selalu diingokko jakhma si hukhik).
Jalatong di hulu wai
(Masalah si selalu nyusahkon)
Jaman kakkak handak
(Waktu si saka sekali, mustahil)
Jangguk mulang mid dagu
(khadu sasuai, khadu bukena sungine)
Jawoh lapah lamon tangliak, beni hukhik lamon tangkhasa
(Lamon ilmu, lamon panglaman)
Jukung bocokh nunggu khelok
(Hampikh mak dacok titulung lagi)
K
Kaca tihampas di batu
(Tabokh-tayakh, sedih sekali)
Kacici ngambelot jagung
(Jakhma hina khik gonjokh haga nawak jakhma balak khik pintokh, ngakhatongko kasusahan khik kalioman gawoh)
Kaci tikhantai emas, moloh moneh mid bangkai
(Ki khadu paketi, tabi’at jahat, selalu haga moloh mid tabiat saka)
Kakhangputih khadu hakhong
(Kasohoran Putih dillom kaindahan cadang oleh pakhbuatan jakhma si mak paduli lingkungan)
Kalah jadi hambua, menang jadi salong
(Jakhma khigu kalah menang unyinne khugi)
Kalah ngambeli menang makai
(Khegane mahal kidang helau)
Kamincak dillom indom
(Ngakhasa paling di pekon nanggalan, jakhma si picik ilmune, cutik pangalamanne)
Kamincak khani panglabung
(Gincau-lalau kasenangan)
Kamincak musim kamakhau
(Ngahamma kidang susah)
Kamincak nganak ulai
(Mustahil)
Kamincak, ya ingok ya lumpat
(Ngakhjako sasuatu saingokne, tanpa pakhitungan, ngalepaskon papalis)
Katekh biak kabelah
(Ticuit: kaputusan si mak adil)
Kayu balak di tengah lapangan, sungi bugindom kapanasan, sungi buteduh kalabungan
(Pemimpin si adil-bijaksana tumpuan khakyat, sungi ngadu khik buhakhap)
Kayu dicawako batu, langit haga dicigau pakai culuk
(jakhma si mak sampokhna pekekhanne)
Kayu balak mak ngambuah
(Lamon ilmu mak dimanfaatko, mak buguna)
Khabai kukkuk, jadi kekhai
(Buhias bakhlebihan kanyin tambah sikop, malah makin gonjokh)
Khadu biasa nganik emping
(Khadu lamon pengalaman)
Khadu lebon mak usah dihiwang
(Mak usah ngahiwangi beni-beni si khadu lebon)
Khadu jadik wai
(Habis duit habis modal)
Khadu mi langkut moneh
(Jakhma si mak pakhnah puas, makhtok si lain lagi, tamak)
Khadu tipappas tiguling moneh
(Kasusahan si khatong bakhuntun)
Khagaji khua mata
(Ngena kauntungan jak khua pihak)
Khatong goggoh lalokh, malih goggoh siput
(Cepat khatong, malihne beni)
Khatong kaliak-an pudak, mulang kaliak-an tundun
(Selalu sopan santun, khatong-mulang kapandaian, izin atau ngucapko salam)
Khatong mak tisungsung, mulang mak tiantak
(Tamu biasa, mak penting)
Khedik mak nyampai, jawoh mak buantakha
(Jawoh-jawoh khedik, pakhtok si mak katukhutan kipak hampir takhcapai)
Khedik dacok tipegung, jawoh dacok titunjuk
(Cawa atau pengakuan si dacok tibuktiko kabenokhanne)
Khellok di penggekh pulau
(Ngena musibah kutika maksud hampekh takhcapai)
Khellok jajama basoh, bukekhang jajama kekhing
(Jajama untung, jajama khugi, jajama suka-duka, jajama bangik-sakik )
Khellok jajama, basoh nanggalan
(Jajama ngalakuko kasalahan, kidang hananne sai sidihukum)
Khellom khadu tiselom, kakkah khadu tilangkah
(Khadu pandai isi hatine, khadu maklum maksudne)
Khelom lawok dacok tiduga, isi hati sapa nyangka
(Pekekhan khik isi hatine jakhma mak dacok tiduga)
Khinok-khinok lepu
(Dang di sangka jakhma si ngahamma mak ngidok kakuatan, awas kiya balos kadang dahsyat sekali)
Kheppa moneh alu mejong
(Mustahil, mak kukhuk akal)
Kheppa gindang khia takhi
(Patuh ngalawan segala pakhintah)
Khettak lupa di bawak, jagung lupa di basung
(Jangma si ngalupako asal, khadu bangik lupa ngalawan si pakhnah bujasa)
Khua badan sai nyawa
(Karib becong. khua mukajong, mak dacok pisah)
Khuwi di khimba sapa si najom?
(Mak ngidok si kuasa, selain kekuasaanne Tuhan)
Ki dacok nyikhang bokhoh
(Api gawoh tilakone, walaupun kalianne mustahil).
Ki liman haga tiliak gadingne, ki kibau haga tiliak tungkahne, ki lamwong haga tiliak belangne
(Ngaliak sesuatu (masalah) diusut benokh jak pangkalne bakhlandasko bukti nyata, dang hananne nyangka-nyangka, atawa hananne ngandengis wawakhah)
Ki emak kaya anak jadi putkhi, ki anak kaya emak jadi jongos
(Beda kasih sayang emak lawan kasih sayangne anak)
Ki goggoh langgakh kayu di khimba, khepa moneh angin butiup
(Ki goggoh dakhajat khek pangkatne manusa, mak ngidok kahjaan si selesai, si buhasil)
Kipak bait asal dang putus
(Ikok-an kamuakhian dang sampai cadang, kipak kadang-kadang wat gangguan)
Kipak bugantung digundang, asal dacok nyambekhang
(Api gawoh bantuan titakhima, kakhena butuh becong pakhtolongan)
Kipak tisepuh emas, wakhna tambaga kaliaan juga
(Ki khadu watak mak helau, ditutup-tutupi kaliaan juga)
Kipak mahal tibeli, kipak susah tisepok
(Hal si dianggop penting, bukhegga)
Kipak nalom ngambungkus, si busuk kaambauan moneh
(Pakhbuatan gonjokh kipak tisegokko akhirne pasti kapandaian)
Ki tikajajau, nyepok khanglaya bakhih
(Ki bakhbuat salah, butubat, nyepok jalan si benokh, si helau)
Kitik langui di wai, mati kahausan
(Jakhma malas mandakhita kasusahan, kipak lamon duitne)
Kuat ngikok, kuat nyikhok
(Pakhjanjian si kuat)
Kukhuk mak genop, luah mak ganjil
(Mak kukhuk hitungan, jakhma si mak buguna dillom pergaulan masyakhakat)
Kukhuk waru` 1ng, kantung disekhuk
(Kaga busenang-senang, makhtok si bangik-bangik kidang siut)
Kulak lupa di batang, lukuk lupa di kakhang
(Lupa ngalawan asal, lupa jama jasa)
Kung dikayun khadu lapah, kung diungai khadu khatong
(Jakhma si pengakhtian, paham maksud isyarat, mak pakhlu dikayun khadu ngakhetti)
Kung mejong ojokh-ojokh
(Mangkung takhcapai khadu santai)
L
Labung babekhai lamon si basoh
(Pakhistiwa lunik akibatne lamon)
Labung gogokh di heni
(Jasa kebaikan si mak bubalos)
Lagi bulollok kalabungan
(Masane lagi dekhos khajeki)
Lagi haus, nungga pancokhan
(Nunggu si tipakhtok, kabenokhan khatong)
Lain bayoh lain bunanah
(Jakhma bakhih si salah, bakhih moneh si nanggung akibatne)
Lain gatol lain tikukkui
(Lain si ditanya,. lain si dijawab, mak tepat)
Lain huma lain balangne, lain lubuk lain iwane
(Tiap negekhi, tiap kampung, lain-lain adat kabiasanne)
Lain manusa ki mak lupa
(Jakhma kadang-kadang lupa, ulih manusa sangun sungine lalai lupa)
Lain talam lain cukutne
(lain jakhma lain hatine, tiap-tiap jakhma lain salekhane)
Lamawong nakhkom anakne
(Hal si mustahil, ki takhjadi juga, lain lamawong lagi)
Langgakh hakhapan jak pamatang
(Pakhtok balak, langgakh khancaka)
Lapah menggekh-menggekh, sapal tikecat dang diilikko
(Ki makhantau di pekonne khompok sopan santun, hati-hati)
Lapah angoko cukut, cawa ingokko banguk
(Selalu hati-hati ngakhjako sesuatu, butindak atawa cawa)
Lapah jawoh lamon tangliak
(Jakhma si lamon makhantau lamon pangalaman)
Lawan dang dihadang, cekcok dang disepok
(Nyanik kahkhibutan tak usah disepok, mudah. Nyepok kedamaian si susah).
Lebon ambau andahne hekhum
(Kasalahan-kasalahan dacok lebon andahne kehelauan)
Lebon adat kakhna mufakat
(Adat dacok tikhubah liwat pakhsatujuan mufakat)
Lebon di mata, dang di hati
(Kipak jawoh dang lupa, ingokko)
Lebon mak nantu khimbane, mati mak nantu kobokhne
(Mak kanantuan sungine)
Lebon mak tisepok, khondom mak tiselom
(Mak kukhuk hitungan, mak tiangonko)
Lebon tantu khimbane, mati tantu kobokhne
(Hal si tantu ujungne)
Lepang bangkitutan
(Mak kukhuk hitungan, tittokko atau titambahko)
Liman kukhuk pekon
(Mentang-mentang kuat khik bakhkuasa, haga bakhbuat sakahendakne, sawenang-wenang)
Liman diliak goggoh kuman
(Ki khadu makhah, kalap, jakhma balak pun dianggap lunik)
Liman mati kakhena gadingne
(Ngena kecelakaan akibat tingkah laku nanggalan)
Liman mati tulang satimbun
(Jakhma kaya mati ninggalko lamon hakhta, mak diusung mid dikobokhne)
Liman sai khua hulu
(Sai pakakhjaan dipimpin jakhma khua)
Liman lawan liman, napuh mati tikacepit
(Jakhma balak buselisih, khakyat jelata si nanggung susah)
Lindung gogokh di litak
(Senang sekali, nungga api si dipakhtok)
Lubuk tenong, tandane khelom
(Jakhma bu ilmu mak lamon babah, sikapne tenong)
Lunik-lunik cabi khebun
(Lunik kidang pintokh, Lunik kidang bakhani)
Lunik dikandung mak, balak dikandung adat, mati dikandung tanoh
(Jakhma hukhik selalu takhikat atukhan dillom masyakhakat)
Lunik tisanjung-sanjung, balak tiusung-usung
(Kabiasaan (dimanja-manja) masa lunik sulit dikhubah sampai tuha)
M
Mak budaging lagi
(Mak ngidok kakuatan lagi, jak kaya jadik miskin)
Mak buhati mak bujantung
(Mak ngidok pangkhasaan, mak ngidok liom)
Mak dacok tipikat, titinjuk
(Mak dacok cakha lemah lembut, pakai kekuatan)
Mak tiajak ngahayak ajang
(Jakhma si dikucilko ulih kakhna sombong atawa mak helau kelakuanne)
Mak huwi, bait pun jadi
(Ki mak ngidok, si kukhang helau pun tipakai)
Mak kabayakhan upahne dukun
(Sanak nakal mak kahingga, mak sasuai ngalawan biaya ngalahekhkone).
Mak kalawan buha nyelom
(Jakhma si kuasa mak dacok ti lawan)
Mak katapi huwok basoh
(Perkakha/cekcok si khadu gombol, sulit tiselesaiko)
Makhcit wai, ulih mak khelom
(Ilmune cutik, balak babahne)
Mak handop mak ngingi
(Mak pusing, mak peduli)
Makhtok mesak, malah tutung
(Ki takhlalu ngalanggakhko dikhi, akhirne malah tigogokh)
Mak hina kipak ngabungkuk
(Dang ngakhasa hina ngakhjako si sederhana, untuk maksud si helau)
Mak mamung, papetek pun jadi
(Kitakhpaksa, si kukhang helau pun tipakai)
Mak nantu dunggak di dohne
(Mak nantu ujung pangkalne)
Mak ngidok bawan batu ditunggang
(Nyepok kasibukan, nyepok kasulitan)
Mak ngidok bias si haga tijonjong
(Mak ngidok kalebihan si haga tontonko)
Mak ngidok busuk simak buambau
(Tiap pakhbuatan jahat pasti kapandaian)
Mak ngidok gading simak lantang
(Mak ngidok sasuatu si sampokhna)
Mak ngidok kitik si butakhing
(Cakhita si mak kukhuk akal, mustahil)
Mangkung kaipon khaga ngekhoh
(Haga ngakhjako sasuatu kidang mak mampu, haga bukuasa kidang mak ngidok kakuatan)
Mati hanau tinggal khimba
(Jakhma biasa/hina, ki ninggal gelakhne mak disebut-sebut, mak ngidok gahasa)
Maluku biasa dihunju, cawa biasa mak ciga
(Mohon maaf atas cawa si mak bukena)
Manuk khigu sasangkakh
(Khigu senga muakhi, taganne, mak pakhlu tukhut campokh)
Mecohko damakh (gitoh) datas pala
(Makai simponan saka, ngagadaiko pusaka kahkhna panghasilan mak cukup)
Munggak ngalawan hakhus, meddoh ngalawan tangkadak
(Selalu susah, selalu sial)
Mejong nyingkok, coccok nganjala
(Jakkma si sibuk, lamon kakhjaan, mak haga nganggur)
Mejong goggoh kucing, lumpat goggoh lamawong
(Jakhma si ngahamma, kidang kikhadu kakhja tangkas khik nalom)
Mejong sambil jajuntai
(Khadu bakhkacukupan, mak ngidok kakukhangan lagi, santai)
Mena buah jak kumbang
(Mangkung buhasil khadu disebokhko)
Menang jadi salong, kalah jadi hambuwa
(Khigu mak ngiduk pakhlune, si kalah atau si menang, unyinne khugi).
Mi khadu jadi kukkuk
(Khadu talanjukh, mak dacok tipahelauko lagi)
Mi mak bayu, cubik mak pecoh
(Ngakhjako sasuatu papapat, hati-hati)
Munggak kena bubu, medoh kena jala
(Mak dacok ngelak jak bahaya)
N
Nakokh anak manuk
(Ngakhjako kakhjaan si sulit)
Ngahakhap gontokh di langit, wai di balanga ditongkopko
(Makhtok si mangkung nantu-nantu, si wat di culuk tittokko)
Ngahayak ajang nanggalan-nanggalan
(Ngahadapi tugas masing-masing, omot, kadang mak acuh jama khompok bakhih)
Ngahitung bulu kucing
(Pakhjaan si sulit sekali, pakahkjaan sia-sia)
Ngambulup hasok
(Pakakhajaan sulit, si mak mungkin, mustahil)
Nganggantungko babukhak di khangok
(Pakakhjaan hina si ngaliomko dikhi nanggalan)
Nganjujjuk salai tabuan
(Nyanik kakhjaan si mak manfaat, bahaya)
Nahan khegane dikhi, khabai ganti bakhani
(Ulih takhlalu di hina-hina, timbul kabakhanian ngambila dikhi)
Nanom khampai di atas batu
(Pakakhjaan sia-sia, nganasehati jakhma mak demon titekhiko)
Nanom pakhi tuwoh lioh
(Ngahakhap untung ngena khugi, jasa helau dibalos gonjokh)
Nanjak pumatang jak tukhun tebing, nanjak tebing jak tukhun pematang
(Dillom hukhik bangik-sakik silih buganti)
Nawai buha langui
(Ngeni katekhangan ngalawan jakhma si lebih bakhpanglamaan)
Negakko benang basoh
(Pakakhjaan sia-sia, mustahil)
Nepuk agas jadi lalik
(lepas jak kasusahan sai nakhima kasusahan lain)
Nepuk wai pakai culuk, makhcit di pudak nanggalan
(ngababahko kahinaanni khompok, kidang sabenokhne ya nyela dikhi nanggalan)
Ngabungkus budakh pakai bulung
(Nyegokko khahasia gonjokh mak hati-hati)
Ngaji jak alif bata, ngahitung jak sai khua
(Ngakhjako pakakhjaan dimualai jak awal)
Ngahamma hubi buisi, ngahamma besi bukakhat
(Ngahamma builmu bupekekh, ngahamma bodoh sia-sia)
Ngahitung jak sai khua, ngaji jak alif ba ta
(Ngakhjako pakakhjaan supaya takhtib, dimulai anjak awalne, dang lumpat atau ngaluntat)
Ngakakekhung sabahne khompok
(Nguntungko tian gawoh)
Ngalepasko buha kajepit
(Khadu ditulung malah ngekhoh, tabiatne jakhma mak pandai balas budi)
Ngaliak bukhung hambokh anak manuk di culuk dikacaiko.
(Ngabedak si mangkung nantu, si khadu jelas di culuk ditokko)
Ngahalu gading liman, tungkah kibau tittokko
(Ngena si ampai si lebih helau, si saka mak tipakai lagi)
Ngakhambang mak tihanyuk, ngakhondom mak basoh
(Mangkung wat kaputusan, mangkung kanantuan)
Ngangganti apai
(Kawin ngalawan adik atawa kakakne kajong si ninggal)
Ngawil dillom balanga
(Nyeppok kauntungan di lingkungan keluarga)
Ngandengis gontokh di langit, wai di ember titongkopku
(Nghakhap kauntungan samangkung wat usaha; Ngahakhap kauntungan balak, kauntungan lunik si khadu pasti titinggalko)
Nganggikhik-gikhih goggoh nyambol
(Ngakhjako pakakhjaan pakai kihka-kikha, cuba-cuba, mak pakai pekekhan)
Nganjual petakh kipit
(Cawa kosong)
Nipah disangka labu
(Salah paham, kakhena malas butanya)
Ngidok pakhi makhtok huwok
(Jakhma si demon si gonjokh jak sihelau, jakhma si nolak pengeni sihelau nyepok si bukhak)
Ngilu khah anjak gekhih
(Ngilu tulung jama si mak mungkin haga nulung)
Nyabekko kawai di dada
(Ngambukak aib nanggalan, ngambukak khahasia keluarga)
Nyakakko Sikhing Gincing
(Mampakhtahanko si mak mungkin)
Nyanik si helau sedong-sedong, ki sigonjokh dang sakali
(Nyanik si helau dang bakhlebihan, kidang si gonjokh dang sama sekali)
Nyanik kahkhibutan tak usah disepok
(Nyepok kedamaian si susah)
Nyepok sekhok dillom jukuk
(Pakahjaan si sulit)
Nyulik wai basoh, nyulik apui tutung
(Dilom buusaha, pasti wat susah-payahne, musti wat pangokhbanan)
Nyussui luyut di atas wai
(Pakakhjaan si sia-sia)
O
Ompong ipon ngekhoh gipang
(Ngakhjako kakhjaan di luah kamampuan)
P
Pacul kudul tiasah tajom
(Jakhma mak pandai kitiajakh khik tilatih jadi nalom)
Pakhtok hati nyambekhang pulau, wat jukung mak ngidok dayung
(Haga ngakhjaku sasuatu, kidang mak ngidok alat, mak cukup biaya)
Pakhi, ya nungut tanda buisi
(Makin builmu, makin bupangkat, makin ngakhendahko dikhi)
Pakhtok pantang tihadang, nafsu pantang bukukhang
(Mak haga tibah jak khompok)
Pakhtok balak tenaga kukhang
(Lamon khancaka kidang mak butanaga)
Pantang mati samangkung ajal
(Bakhani menghadapi khasiko, hukhik mati ukhusan si Kuasa)
Payah ngaji jakhma alim, payah duit jakhma kaya
(Jakhma alim hati-hati mutusko pakakha, ditimbang matang-matang, jakhma kaya hati-hati nagaluahko duit, mak luah duit kimak untung)
Pedom di kasokh
(Ngajongko jakhma kaya)
Pellok ikhung cadang pudak
(Nyanik bancana dillom keluakhga, ngaliomko dikhi nanggalan)
Pukhugui mati tigogokh, pungison mati tihanyuk
(Jakhma si pukhabai, pubimbang, mak dacok mencapai cita-cita)
Putih mak handak lagi
(Kejayaan pekon Putih di bidang agama dan adat istidat khadu lewat)
Q
Qur’an Hadis jadi pegungan, dang adat sampai nyimpang
(Adat istiadat atokhan pakhgaulan di pekon mak dacok nyimpang jak ajakhan agama si bakhpijak Al-Qu’an khik Hadits)
R
Ramah bahasa, ramah senyum, hatine sapa si mak demon
(Tungga jakhma si ramah, hati bahagia khasane senang)
S
Sai apai sai bantal, sahinok sahanipi
(Khedok sakali, mak dacok pisah, khua mukajong atawa khuwa mukhek)
Sai bait belah pitu
(Miskin sekali, kalalah, wat kidang cutik becong)
Saikok goggoh cambai, sakhumpun goggoh sekhai
(Bakhsatu-padu, mak cekhai-bekhai dillom menghadapi sasuatu)
Sai kulik khua kamudi
(Sai pakakhjaan khua pimpinan, sai lamban khua khagah, Sai pekon khua jukhagan)
Sai munggak sai meddoh
(Khuwa mukajong si mak sakhasi)
Sai sangkakh khua bukhung
(khua muli ngademonko makhanai sai)
Sajahat-jahatne lamawong, mak haga nakhkom anakne
(Sajahat-jahatne hulun tuha mak haga nyangsakhako anakne)
Sakhekang jadi sahasta
(Masalah lunik dibalak-balakko)
Sakhkah nunas, lebon buganti
(Tekhus menekhus wat gantine)
Samahal-mahalne gading ki pecoh mak bukhega
(Sa tinggi-tingi dakhajatne, ki nyanik kasalahan dakhajatne tukhun).
Sambil mantun mi mesak
(Sakali kahkja maksud pikha-pikha)
Sambil sagata jukung layakh
(Sakaligus ngakhjako pikha-pikha pakakhjaan)
Sapa gawoh si jadi khaja, culuk tetop di pudak
(Sapa gawoh si jadi pemimpin, tetop patuh manghokhmati)
Sapa singanjala, ya singena iwa
(Sapa si buusaha ya si haga metik hasilne)
Sapa sinanom ya si ngunduh
(Sapa si buusaha ya si haga metik hasilne)
Sapa nanom ngunduh
(Sapa si buusaha ya ngena hasil)
Sapi hakhong lamon tingkah
(Cakhiwit)
Sayang anak disebat, sayang pekon titinggalko
(waktu lunik anak dididik untuk masa depanne, untuk mengangkat pekon sepoklah pengalaman)
Segok kaliak-an tundun
(Ngakhasiako sasuatu si khadu dikapandai khompok)
Selamane wai medoh
(Kebiasaan, si di luah kabiasaan mak kukhuk akal)
Sellom ki khellom, butimbuk ki kakkah
(Di sasuaiko jama khajeki, lamon ya kiwah, cutik tihemat, sadakhhana khik busokokh)
Si dikawik mak gogokh, pangawik nyampot di pampang
(Modal bela, kauntungan mak ngena)
Si disangka mak jadi, si ngahamma bang ya
(khadu butunangan malah mak jadi, bang kawin lawan khompok lain)
Si mena mengena, sidukhi katinggalan
(Pemimpin si mena nalom khik adil, digantiko pemimpin si gonjokh khik curang)
Si tigali khadu khellom, si tigantung khadu langgakh
(Khadu dirundingko benokh-benokh khik khadu disatujui, mak ngidok masalah lagi)
Kanyin pandai khasani uyah
(Makhanai pakhlu ngakhantau nyepok pangalaman, kanyin bulajakh susahne hukhik)
T
Tagan pudak bulitak, asal tungkah mengena
(Api gawoh tilakoni asal maksud takhcapai)
Tagan mak helau kawai, kidang betik pakhangai
(Kipak jakhma biasa kidang akhlakne mulia)
Tambah wai, tambah gakhpung
Tambah usaha tambah ulihne)
Tali mak putuk, pambuyu mak patoh
(Ngakhjako pakakhjaan si hati-hati - kakakhjaan salesai alat mak cadang, mutusko pakakha seadil-adilne sahingga kadua belak pihak ngakhasa senang)
Tanohne sobokh buahne khebu
(Usaha ne helau hasilne helau moneh)
Tengokh mak buheni lagi
(Lamon yuiyuh waine khobok, kakhna lingkungan khadu cadang ulih ulah manusa)
Tiangkat jama biak, tikepas jama kejung
(Sadakhajat, timbangan si benokh, hukuman si adil)
Tihanyuk tihadang, khondom tisellom
(Nulung jakhma si kasusahan)
Tigogokh di kasokh
(Ngena kasenangan hukhik)
Tikabang-kabang, goggoh kapuk dihabangko angin
(Hukhik malakhat, mak ngidok puakhi sinulung)
Tikadogok tisodokhko bantal
(Ngena sasuatu si saka dipakhtok)
Tinggal ipon khik ma
(Habis unyinni hakhta)
Tipegung kukuh, tibekom teguh
(Megung kaputusan mak khubah lagi)
Tipis bebekhne
(Pandai ngakhayu, pandai cawa, mis di banguk kidang mak takhbukti)
Tokko wai si khobok, akuk wai si khilau
(Mulai kahukhian ampai, ninggalko masa liwat si mak helau)
Tungkah buhias gading
(Khadu pas, sapasang si sapadan)
U
Uyah gogokh mid di wai
(Nasehat, langsung ngakhesop, dacok ditakhima)
Uyah di lawok, kandis di khimba, tungga dillom balanga
(Kipak jawoh ki khadu jodo, tungga juga)
V
Volvo wat, napi gakhubak
(Kiwat si helau kakhna api makai si gonjokh, cawane jakhma si mulai kaya jadi angkuh)
W
Waibangik mak bangik lagi
(Khadu lamon panduduk, waine si kecah sakeji
ganta mak dacok tiinum lagi)
Waibalak mak bulubuk
(Akibat pumatang gundul, selalu banjekh lubuk-lubuk mulai kakkah)
Waikhilau mak khilau lagi
(Waikhilau kakhna khobok mak dacok tipakai mandi lagi)
Wai gawoh dacok nebusko batu
(Ki sungguh-sunguh khik tekun akhirne buhasil juga)
Wai khilau, iwane khinok
(Pekon si aman, pandudukne ramah, betik-betik)
Wai tenong uleh ya khelom
(Biasane si lamon ilmune mak balak babah)
Wai khasani pahik, mi khasane kelot
(Kaliwat sedih, unyinne mak bangik)
Wai lawan wai, yuiyuh tikapakh menggekh
(Nyampokhi ukhusan keluargane hulun, tian khadu betik, tinggal kham si dinyuwohi).
Wat batang, wat kulak
(Dipa gawoh sungi tahabu, disan wat kahejekine
Wat hasok, wat apui
(Wat kejajdian wat sebabbne)
Wat khani wat mi
(Selama lagi hukhik pasti wat khajeki)
Wat labung wat panas
(Silih buganti kauntungan kakhugian, kasenangan kasusahan)
Wat tangguli, wat sekhom
(Dipa sungi si makmur, disan khamik si khatong);
Wat tangkadak, wat langok
(Hukhik bupotokh gogoh khuda, kadang di atas kadang di bah, kadang untung kadang khugi)
Wat wai, wat iwa,
(Dipa gawoh sungi tahabu, disan wat khajekine)
Z
Zaman cangkih lagi bukhega
(Zaman makmur, masane khadu liwat)
Zaman ha
(Zaman si khadu saka sekali)
Zaman khadu akhir
(Lamon palanggaran agama, lamon jakhma bubuat dusa, timbul haru-hara, pacaklik, khik kasusahan)
Zaman Kiyai lagi hukhik
(Zaman kejayaan agama, masa Kiyai Haji Zahruddin Dahlan, ketaatan ibadah, khik kemakmuran)
Zaman bupotokh, musim buganti
(Nasib silih buganti, kaya miskin, susah senang)
Bakhsambung ..
Buku-Buku Terbitan Midada Rahma Press
Jalan Rahayu No. 52 Kalisari Pasarebo Jakarta 13790
Telp. 870 2381, HP. 081384149016
1. Mr. H.Burhanuddin Takko, Konsep Kepemilikan dan Kuasa di Wajo Sulawesi Selatan (Dalam Hukum Adat Kepemilikan dan Kekuasaan), Editor: Dr. Kaelany HD., MA, Maret 2005 (ISBN 979-25-0990-9)
2. Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag., Istihsan sebagai Dalil dalam Sejarah Perkembangan Hukum Islam, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Nopember 2005 (ISBN 979-25-0991-7).
3. Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag., Mengapa Asy-syafi’ie Menolak Istihsan, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Nopember, 2005. (ISBN 979-25-0993-3).
4. Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag., Qias As-Syafi’ie dan Teori Interpretasi Aturan Pidana Indonesia, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Nop 2005. (ISBN 979-25-0992-5).
5. Hepi Reza Zen, S.H., M.H., Pembuktian Tindak Pidana Korupsi, Editor: Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag., Desember 2005 (ISBN 979-25-0995-X).
6. Hepi Reza Zen, S.H., M.H., Analisis Mengenai Dampak Lingkungan Hidup (Amdal), Editor: Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag., Desember 2005 (ISBN 979-0994-1).
7. Dr. Kaelany HD., MA., Islam Agama Universal, Editor: Drs.Syaharial, M.Ag.Maret 2006. (ISBN 979-25-0996-8).
8. Drs. H. Bas Yuni TH. Kahuripan, Pendidikan Agama Islam, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Juni 2006. (ISBN 979-1077-01-0).
9. Drs. H. Bas Yuni TH. Kahuripan, Baitul Mal dan Kontribusinya dalam Pembangunan Masyarakat, Editor: Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag.Juni 2006 (ISBN 979-1077-02-9).
10. Drs. H. Bas Yuni TH. Kahuripan, Pengembangan Pendidikan Islam di MI., Editor: Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag., Juni 2006 (ISBN 979-1077-03-7).
11. Drs. H. Bas Yuni TH. Kahuripan, Problematika Siswa Drop Out dan Solusinya, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Juni 2006 (ISBN 979-1077-04-5).
12. Drs. H. Bas Yuni TH. Kahuripan, Metodologi Pembelajaran KBK, Editor: Dr. Bunyana Sholihin, M.Ag., Juni 2006 (ISBN 979-1077-X).
13. Dr. Bunyana Sholihion, M.Ag., Sepuluh Dalil Kontroversial dalam Islam, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Juni 2006 (ISBN 979-1077-05-3).
14. Mr. H.A. Burhanuddin Takko, Kapita Selekta Hukum dan Pengetahuan Masyarakat, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Juni 2006 (ISBN979-25-0998-4).
15. Prof. Drs. H. Darwis Abdullah, Kapita Selekta Organisasi, Pendidikan dan Dakwah, Editor: Dr. Kaelany HD. MA., Juli 2006 (ISBN 979-1077-06-1).
16. Dr. Kaelany HD., MA dkk., Studi, Mengabdi, dan Berprestasi – Kesan dan Pesan Para Sahabat untuk Setengah Abad Prof. Dr. Jimly Asshiddiqie, S.H. Maret 2007 (ISBN 979-25-0997-6).
17. Drs. Bulizar Buyung, MM, Kepemimpinan Menuju Masyarakat Damai Sejahtera, Juli 2006 (ISBN 979-1077-08-8).
18. Mr. C. Dr. H. A.Burhanuddin Takko, Kapita Selekta Hukum dan Etos Filsafati Bugis Indonesia Bersatu, Editor: Prof. Drs. H Darwis Abdullah dan Dr. Kaelany HD., MA., (ISBN 979-1077-09-6).
19. Prof. Drs. H. Darwis Abdullah, Pilar-Pilar Peradaban Islam – Agama, Iptek, Ekonomi dan Etos Kerja, Editor Dr. Kaelany HD., MA, Nopember 2006 (ISBN 979-1077-10-X).
20. Prof. Drs. H. Darwis Abdullah, Jejak-Jejak Kehidupan Usia 80 tahun – Kesan dan Kenangan Pengalaman dan Pengabdian terhadap Agama, Bangsa dan Negara (Dari Guru Kecil sampai Guru Besar dan Anggota Veteran RI), Editor: Dr. Kaelany HD., MA. (Seri: Biografi).
21. Dr. Kaelany HD., MA, Jaya Karena Membaca – Melesat Maju Karena Buku, Januari 2007 (ISBN 979-25-0999-1)
22. Dr. Kaelany HD., MA., Alam Terkembang sebagai Guru, Mei 2007 (ISBN 979-1077-00-2).
23. Dr. Kaelany HD., MA., Buku Guruku, Mei 2007 (ISBN 979-25-0999-2)
Pesan langsung: Midada Rahma Press,
Jalan Rahayu (RT 11/03) No. 52
Kalisari Pasarebo Jakarta 13790,
Telp. (021)8702381, HP 0813 8414 9016. Rek.BNI 0006657812
Anda ingin menerbitkan buku secara cepat?
Percayakan kepada kami
MIDADA CENTER
Lembaga Penulisan dan Penerbitan
Midada Rahma Press
Jalan Rahayu (RT 11/03) No. 52
Kalisari Pasarebo Jakarta 13790,
Telp. (021)8702381, HP 0813 8414 9016. Rek.BNI 0006657812
Buku-buku tulisan Dr. Kaelany HD., MA
Dosen MPK Agama Islam Universitas Indonesia
& Direktur Midada Center.
1. Kependudukan di Idons & Berbagai Aspeknya, Mutiara, 1981~ Rp 30.000,-
2. Dunia Kecil, Mutiara, 1984 ~ Rp 12.000,-
3. Iwat Batin, Mutiara, 1984 ~Rp 9000,-
4. Orang-Orang Terkenal dari Abad ke
Abad, Indrajaya, 1984 ~ Rp 12.000,-
5. Turut Ayah ke Pulau Timah, Mutiara, 1985 ~ Rp 11.000,-
6. Air Kawan Kita, Karya Indah, 1986 ~ Rp 11.000,-
7. Peluang di Bidang Pariwisata, Mutiara, 1987 ~ Rp 15.000,-
8. Petunjuk Praktis Belajar Membaca Al- Qur’an, Mutiara 1986 ~ Rp 10.000,-
9. Berkunjung ke Lampung, Genuska, 1997 ~ Rp 13.000,-
10. Islam dan Aspek-Aspek Kemasyarakatan, Bumi Aksara, 1993 ~ Rp 31.000,-
11. Islam Kependudukan dan Lingk. Hidup, Renika Cipta, 1996 ~ Rp 17.000,-
12. Islam, Iman dan Amal Shalih, Renika Cipta, 1997 ~ Ep 31.000,-
13. Islam Kasih dan Damai bagi Alam, Restu Agung, 2003 ~ Rp 16.000,-
14. Pandangan Islam tentang Pariwisata, Misaka Ghaliza, 2003 ~ Rp 20.000,-
15. 15. Gontor dan Kemandirian, Pedoman Ilmu, 2003 ~ Rp 23.000,-
16. Islam Agama Universal, Midada Rahma Press, 2006 ~ Rp 31.000,-
17. Tobat Nashuha, Midada Rahma Press, 2006 ~ Rp 10.000,-
18. Buku Guruku, Midada Rahma Press, 2006 ~ Rp 11.000,-
19. Aku Suka Buku dan Gemar Membaca, MRP, 2006 ~ Rp 8.000,-
20. Alam Terkembang sebagai Guru, Midada Rahma Press, 2006 ~ Rp 15.000,-
21. Kisah-Kisah Perjalanan, Midada Rahma Press, 2006 Rp 25.000,-
22. Selamatkan Bangsa dari Narkoba, Midada Rahma, 2005 ~
Rp 20.000,-
23. Shalat Kebutuhan Hidup, Restu Agung, 2006 ~ Rp 18.000,-
24. Hajji Perjalan Spiritual Menuju Ilahi, MRP, 2006 ~
Rp 15.000,-
25. Menggapai Taqwa dengan Puasa, MRP, 2006 ~ Rp 15.000,-
26. Ujung kehidupan, MRP, 2006 ~ Rp 25.000,-
27. Mereka yang Kukenal, Mereka yang Kukenang, MRP, 2006 ~ Rp 40.000,-
28. Jaya karena Membaca, MRP, 2007 ~ Rp 20.000,-
29. Studi, Mengabdi dan Berprestasi (Biografi Jimly Asshiddiqi Ketua Mahkamah Konstitusi), Mikdada Rahma Press, 2007 ~ Rp 40.000,-
30. Menapak Zaman Berpijak pada Iman, Midada Rahma Press, 2007~ Rp 95.000,-
Lembaga Penelitian dan Pengabdian pada Masyarakat (LP2M)
Lembaga Pendidikan, Pelatihan dan Seminar (LP2S)
Lembaga Penulisan dan Penerbitan Midada Rahma Press (LP2MRP)
Lembaga Gerakan Gemar Membaca dan Perpustakaan (LG2MP)
Lembaga Pengelolaan dan Penyaluran Beasiswa (LP2B)
Toko Buku, Distributor Midada (TBDM)
Percetakan Midada (PM)
Jaya karena Membaca
Melesat Maju karena Buku
Membaca Mengubah Dunia
dari Era Primitif
ke Era Modern
Dunia terhenti
tanpa pena
Jangan duduk sendirian
tanpa buku
Midada Center
mengajak masyarakat untuk meningkatkan
Gerakan gemar membaca
Giat menulis
dan
Mencintai buku
Pena kadang lebih tajam
dari pedang
Buku jendela dunia
Buku Guruku
Tentang Penulis
Dr. Kaelany HD., MA, lahir di Putihdoh, Lampung, 21 Juni 1953. Ia adalah Direktur Midada Center dan Presiden Direktur Media Opportunity. Sejak tahun 1986 diangkat menjadi staf pengajar (kini Lektor Kepala) mata kuliah Agama Islam di FIB, FKM, FMIPA, FT, FISIP, FIK, FK, Fasilkom UI Depok. Dia juga mengajar Fikih Mu’amalah pada Pascasarjana Kajian Timur Tengah dan Islam UI Salemba. Sebelumnya pernah bekerja sebagai Guru Bahasa Inggris SMP-SMA di Semarang (1976-83); Lembaga Bahasa IAIN Smg, Bagian Telex dan Radio Operator PT BHPI Belitung; Subbag Allergi-Immunologi RSCM, dan Wartawan Bisnis Indonesia.
Gelar Doktor diperoleh di UIN Jakarta (2001) dengan disertasi: “Pariwisata dalam Perspektif Islam”. Alumnus Gontor (1975) ini menyelesaikan sarjana (1982) di Fakultas Syari’ah IAIN Semarang dengan skripsi: “Prinsip-prinsip Islam dalam Masalah Kependudukan”. Waktu bersamaan ia mengikuti kuliah sore di Akademi Publisistik Pembangunan Dipanagara (APPD) selesai tahun 1981 dengan skripsi “Kedudukan Make up Foto pada Harian Suara Merdeka Semarang”.
Pemenang ke-3 Lomba Menulis Tingkat Nasional Depag (2001) ini giat menulis baik di surat kabar maupun berbentuk buku. Buku karangannya yang telah terbit ada sekitar 20 buku untuk tingkat SD sampai SMA. Sedang tulisan untuk mahasiswa dan umum antara lain: “Kependudukan di Indonesia dan Berbagai Aspeknya (Mutiara, Jakarta,1981); “Peluang di Bidang Priwisata” (Mutiara, Jakarta, 1986); “Islam dan Aspek-Aspek Kemasyarakatan, (Bumi Aksara, Jkt, 1992, cet. ke-2, 2000); “Islam, Kependudukan dan Lingkungan Hidup” (Renika Cipta, Jakarta, 1996); “Islam Iman dan Amal Shalih” (Renika Cipta, Jakarta, 1997); “Pandangan Islam tentang Priwisata” (Misaka Galiza, Jakarta, 2002);“Gontor dan Kemandirian” (Bina Utama, Jakarta, 2002); “Islam Kasih dan Damai bagi Alam” (Restu Agung, 2004); “Islam Agama Universal” (Midada Rahma Press, Jakarta, 2006); “Kisah-Kisah Perjalanan” (Midada Rahma Press, Jakarta, 2006); “Alam Terkembang sebagai Guru” (MRP, Jakarta, 2006); “Studi Mengabdi dan Berprestasi”, (Biografi Prof. Dr. Jimly Ash-shiddiqie, MRP, 2006). “Jaya Karena Membaca” (MRP, 2007). Beberapa lagi sedang sedang diproses penerbitannya.
Ngiohi khayoh naggalan
(Nyanik lalakun di sungi pakakhjaan, mak jujur sahingga lebon sumbekh khajeki)
.
Tidak ada komentar:
Posting Komentar